ТЛУМАЧАЛЬНАЯ ЗАПІСКА

Гістарыяграфія, крыніцазнаўства і метады гістарычнага даследавання – галіны гістарычных ведаў, якая займаюцца вывучэннем заканамернасцей і асаблівасцей развіцця гістарычнай думкі са старажытных часоў да нашых дзён, а таксама тэарэтычных аспектаў і прыкладных праблем крыніцазнаўства, распрацоўваюць тэорыю і методыку вывучэння гістарычных працэсаў, гістарыяграфіі і крыніцазнаўства па даследуемых праблемах.
Галінамі даследавання гістарыяграфіі, крыніцазнаўства і метадаў гістарычнага даследавання з’яўляюцца:
•	узнікненне, асаблівасці і агульная характарыстыка развіцця гістарычнай думкі са старажытных часоў да нашых дзён;
•	тэарэтычныя аспекты і прыкладныя праблемы крыніцазнаўства;
•	метадалогія гістарычнага даследавання;
•	спецыяльныя гістарычныя навукі.
Для гістарыяграфіі, крыніцазнаўства і метадаў гістарычнага даследавання характэрна вывучэнне заканамернасцей і асаблівасцей развіцця гістарычнай думкі, выкарыстання гістарычных крыніц, як асноўнага віда інфармацыі аб мінулым пэўнай гістарычнай эпохі, разгляд і характарыстыка метадаў гістарычнага даследавання. 
Мэтай дадзенай праграмы-мінімум з’яўляецца забеспячэнне цэласнага ўяўлення ў суіскальніка ступені кандыдата гістарычных навук па спецыяльнасці “Гістарыяграфія, крыніцазнаўства і метады гістарычнага даследавання” аб асаблівасцях і заканамернасцях развіцця гістарычнай думкі са старажытных часоў да нашых дзён, тэарэтычных аспектах і прыкладных праблемах крыніцазнаўства, асэнсаванага валодання тэорыяй і практыкай метадалогіі гістарычнага даследавання.
Такім чынам, задачамі праграмы-мінімум па спецыяльнасці “Гістарыяграфія, крыніцазнаўства і метады гістарычнага даследавання” з’яўляюцца:
•	забеспячэнне фундаментальнага ўзроўню ведаў суіскальніка па гістарыяграфіі розных перыядаў;
•	забеспячэнне фундаментальнага ўзроўню ведаў суіскальніка аб тэарэтычных аспектах і прыкладных праблемах крыніцазнаўства;
•	забеспячэнне фундаментальнага ўзроўню ведаў суіскальніка аб тэорыі і практыцы метадалогіі гістарычнага даследавання.
У адпаведнасці з мэтамі і задачамі праграмы-мінімум да ўзроўню ведаў суіскальніка ступені кандыдата гістарычных навук па спецыяльнасці “Гістарыяграфія, крыніцазнаўства і метады гістарычнага даследавання” прад’яўляюцца наступныя патрабаванні:
•	веданне асноўных асаблівасцей і заканамернасцей развіцця гістарычнай думкі са старажытных часоў да нашых дзён;
•	веданне напрамкаў і персаналій гістарычных школ розных перыядаў гісторыі;
•	веданне крыніц па розных гістарычных перыядах;
•	уменне аналізаваць і характарызаваць гістарычныя крыніцы;
•	валоданне тэорыяй і практыкай выкарыстання метадалагічнага інструментарыя гістарычнага даследавання.

ПРАГРАМА-МІНІМУМ
КАНДЫДАЦКАГА ЭКЗАМЕНУ ПА СПЕЦЫЯЛЬНАСЦI
07.00.09 – “ГIСТАРЫЯГРАФIЯ, КРЫНIЦАЗНАЎСТВА
I МЕТАДЫ ГIСТАРЫЧНАГА ДАСЛЕДАВАННЯ”

Частка І

ГІСТАРЫЯГРАФІЯ

Тэма 1. Вызначэнне гісторыі як асаблівага віда творчасці
Узнікненне, асаблівасці і асноўныя жанры гістарычнай думкі ў старажытным свеце. З'яўленне паняцця "гісторыя": старажытнагрэчаская і кітайская традыцыі. Развіццё гістарычнай думкі ў антычнасці. Асаблівасці развіцця гістарычнай думкі ў эпоху элінізма. Старажытнарымская гістарыяграфія і надыход "новай эры".
 
Тэма 2. Гістарычная думка ў сярэднявеччы,
узнікненне і развіццё  ідэй Адраджэння і Асветніцтва
Агульная характарыстыка і асаблівасці гістарычнай думкi ў сярэднявеччы. Уплыў хрысціянскай веры на развіцце гістарычнай думкi. Правідэнцыялізм і эсхаталагічныя матывы. Візантыйская гістарыяграфія і антычная спадчына. Стварэнне нацыянальных гісторый у Заходняй Еўропе. 
Эстэтыка Адраджэння і гістарычная думка. Ідэі Асветніцтва і іх адлюстраванне ў гістарыяграфіі. Агульная гістарызацыя ведаў. 
Эвалюцыя гістарычнага пазнання. Асноўная гістарыясофская праблематыка. Стылі гістарычнага мыслення: міфалагічны, правідэнцыялісцкі, рацыянальна-прагматычны, спекулятыўна-рацыяналістычны. Змена парадыгм у гістарычнай свядомасці. Ідэя прагрэса ў гісторыі. 

Тэма 3. Асноўныя этапы і асаблівасці развіцця гістарычнай думкі
на тэрыторыі Беларусі са старажытнага часу да XVII ст.
Пачатак летапісання. Характарыстыка летапісання. Асноўныя цэнтры і развіццё традыцый летапісання ў Вялікім княстве Літоўскім. Беларуска-літоўскае летапісанне. 
Гістарычная думка ў XVI-XVII стст. : агульная характарыстыка, асноўныя ідэі і творы. Погляды гісторыкаў Беларусі і Масковіі на пытанні сумеснай гісторыі: агульнае і асаблівае. Адлюстраванне ў гістарыяграфіі дынастыі Ягелонаў. Пачатак дынастыі Раманавых і гістарычныя творы.

Тэма 4. Гістарыяграфія ў Расійскай імперыі ў XVIII – XIX ст.
Новыя падыходы ў гістарыяграфіі XVIII ст. В.Н.Тацішчаў, "Гісторыя Расійская". Асветніцкая тэматыка. "Нарманская тэорыя": спрэчкі нарманістаў і антынарманістаў аб паходжанні расійскай дзяржаўнасці. М.М.Карамзін. 
Адлюстраванне "тэорыі афіцыйнай народнасці" ў гістарыяграфіі. 
Дыскусіі захаднікаў і славянафілаў аб спецыфічнасці развіцця рускага народа.
Асноўныя пункты поглядаў расійскай гістарыяграфіі на беларускую гісторыю. "Этнаграфічнае народалюб'е" i "заходне-русізм". 
С.М.Салаўёў і яго “Гісторыя Расіі”. Погляды на паходжанне дзяржавы.
Уплыў ідэалогіі народнікаў на гістарычную думку, школа "суб'ектыўных сацыёлагаў": П.Л.Лаўроў, М.К.Міхайлоўскі.
Новая хваля славянафільства. Пытанне аб спецыфічнасці гісторыі рускага народа. "Богашукальніцтва". 
Вытокі станаўлення беларускай нацыянальнай гістарыяграфічнай канцэпцыі. Погляды М.К.Баброўскага, І.М.Даніловіча, Т.Я.Нарбута, І.Б.Ярашэвіча. Фальклёрныя зборнікі “Вясковых песень” Я.Чачота. З.Я.Даленга-Хадакоўскі. Творы А.Кіркора, П.М.Шпілеўскага. Погляды П.В.Баброўскага на этнічнае размежаванне славянскага насельніцтва заходніх губерняў. К.Каліноўскі і “Мужыцкая праўда”. Часопіс “Гоман”. Даследаванні І.І.Насовіча, А.М.Семянтоўскага, А.С.Дамбавецкага і інш. Ф.К.Багушэвіч і ягоныя зборнікі “Дудка беларуская”, “Смык беларускі”. Творы К.Каганца (К.К.Кастравіцкага). Е.Р.Раманаў, А.К.Сержпутоўскі, М.Я.Нікіфароўскі і інш. “Наша ніва”.

Тэма 5.  Дыскусіі па гнасеалагічных і анталагічных праблемах гістарычнай
навукі ў заходне-еўрапейскай гістарыяграфіі ў XIX ст.
Афармленне гісторыі як прафесійнай дысцыпліны. Рамантызм як напрамак у гістарычнай думцы пач. XIX ст. "Апісальны гістарыцызм". Гістарычная школа права у Германіі. 
Спробы рэфармаваць гісторыю: пазітывісцкі і нэаідэалістычны варыянты. Пазітывісцкая іерархія навук. "Другая хваля пазітывізма". Крытыка апісальнасці і паглыбленне ўвагі да крыніц. Нэаідэалістычная плынь у гістарыяграфіі і традыцыі рамантычнага гістарызма. Праблема спецыфічнасці гістарычнага пазнання. Рэлятывізм. 
Акцэнт на вызначэнні індывідуальнага. Герменэўтычны падыход да вывучэння гісторыі ў "філасофіі жыцця" В.Дыльтэя. 
Праблема ісціны і сэнсу ў гістарычных даследаваннях. Суб'ектывізм у гістарыяграфіі. Анталагічныя аспекты ў творчасці гісторыкаў: "гістарычны прагрэс" і "цывілізацыйны падыход". 

Тэма 6. Марксісцкая гістарычная навука: ад гістарычнага
матэрыялізма да крытычнай антрапалогіі
Марксізм і сучасныя сацыяльныя навукі. Уплыў ідэалогіі на стварэнне канцэпцый айчыннай гісторыі. Макра-гістарычны ўзровень. Класавы падыход. Панаванне сацыяльна-эканамічнай праблематыкі.
Польская гістарыяграфія: "Аналы сацыяльнай і эканамічнай гісторыі", сувязь з французскай школай "Аналаў".
Уклад М.Бахціна ў гістарычную антрапалогію і семіотыку. Станаўленне "гісторыі ментальнасці" ў савецкай гістарыяграфіі.

Тэма 7. Школа "Аналаў" і яе месца ў сучаснай гістарыяграфіі
Узнікненне школы "Аналаў" як інтэгруючай пазітывісцкія і нэаідэалістычныя пазіцыі. Пераход ад "гісторыі-апавядання" да "гісторыі-інтэрпрэтацыі".
Дыферэнцыяцыя школы. Эвалюцыя напрамку. 
Паняцце "ментальнасць". Цікавасць да сацыяльных падыходаў як адна з вызначальных рыс развіцця школы "Аналаў". 
Асноўная тэматыка даследаванняў у канцы XX ст. Новае вызначэнне тэрміна "культура". Антрапалагічны фокус. “Новая культурная гісторыя”.

Тэма 8. Сучасны этап развіцця гістарычнай думкі:
сітуацыя постмадэрну і перспектывы развіцця
Структуралізм як шырокая метадалагічная арыентацыя: задача навуковага даследавання структуры аб'ектаў. Герменэўтыка: ад элінізма і патрыстыкі да навуковай канцэпцыі XX - пач. XXІ стст. Выкарыстанне герменэўтыкі ў розных напрамках гістарыяграфіі. Распаўсюджванне ідэй семіотыкі ў літаратурным аналізе і гістарычнай інтэрпрэтацыі. 
Агульныя ўмовы сітуацыі постмадэрна і канцэпцыя постмадэрнізма. "Канец ідэалогіі". Адраджэнне наратыва і новае жыцце інтэрпрэтацыі. 
Гісторыя як канструкцыя і дэканструктывізм. "Літаратурны паварот" у гістарыяграфіі. Развіцце ідэй постструктуралізма, дэканструктывізма, постфемінізма, постмарксiзма ў канцы XX ст. 
Гендэрны падыход да гісторыі. Пастаноўка пытання вывучэння "жаночай" гісторыі ў другой палове XX ст. Стварэнне жаночых біяграфій, вывучэнне ролі жанчын у гісторыi, адлюстраванне барацьбы жанчын за свае правы як асноўныя тэмы даследаванняў "жаночай" гісторыі. Вызначэнне катэгорыі "гендера" ў сучаснай навуцы. 
Вусная гісторыя: праблема запісу "галасоў мінулага". Дзейнасць англійскіх даследчыкаў па стварэнні метадалогіі вуснай гісторыі. Працэс інтэрв'юіравання: псіхалагічныя і суб'ектыўныя моманты. 
Псіхалагічныя падыходы да вывучэння гісторыі. Псіхалагічныя інтэрпрэтацыі індывідуальных і групавых паводзін у сучаснай гісторыі. 
Гісторыя паўсядзеннасці і пераход да "гісторыі знутры". Перспектывы развіцця гісторыі ў ХХІ ст. 

Частка II

КРЫНІЦАЗНАЎСТВА

Частка ІІ.І. Тэарэтычныя аспекты

Тэма 9. Вызначэнне гістарычнай крыніцы. Прадмет крыніцазнаўства
Гістарычны факт і крыніца. Геаграфічнае асяроддзе як спецыфічная крыніца аб мінулым. Крыніца і гістарычная свядомасць грамадства. Пазнавальная функцыя гістарычнай крыніцы. Тэарэтычнае і прыкладное крыніцазнаўства. Гістарычнае крыніцазнаўства і крыніцазнаўства іншых навук. Месца крыніцазнаўства ў сістэме гістарычнай навукі. 

Тэма 10. Класіфікацыя і сістэматызацыя крыніц
Праблемы вызначэння тэрмінаў “класіфікацыя” і “сістэматызацыя”. Спробы сістэматызацыі і класіфікацыі крыніц у XVI-XIX стст. . Сістэмы крыніц і класіфікацыі ў гістарычнай навуцы ХХ ст. Месца пісьмовых крыніц у дакументаванні гісторыі. Тыпы і віды пісьмовых крыніц.

Тэма 11. Крынiцазнаўчая эўрыстыка
Вывучэнне бiблiяграфiчных паказальнiкаў як гiстарычных крынiц. Археаграфiчныя экспедыцыi: гiсторыя i прынцыпы iх дзейнасцi. Правiлы збору i ўлiку вусных крынiц. Палявая археаграфiя.
Выбар аб’екта публiкацыi. Крытэрыi дастатковасцi крынiцазнаўчай крытыкi пры падрыхтоўцы публiкацый. Вiды i формы публiкацый. Перавагi i недахопы публiкацый. Сетка архiўных устаноў. Вiды архiўных фондаў. Вывучэнне гiсторыi фондаўтваральнiкаў. Сiстэма навукова-даведачнага апарату да дакументаў Нацыянальнага архiўнага фонду Рэспублiкi Беларусь.

Тэма 12. Крынiцы “вуснай гiсторыi”
Суадносiны паняццяў “вусная гiсторыя; “вусныя крынiцы”, крынiцы “вуснай гiсторыi”. “Вусная гiсторыя” як кiрунак гiстарыяграфii i археаграфiчнай дзейнасцi. Методыка збору i вывучэння крынiц “вуснай гiсторыi”. Стварэнне археаграфiчных экспедыцый i архiваў “вуснай гiсторыi”. “Вусная гiсторыя” i перспектывы развiцця тэорыi крынiцазнаўства.
	
Тэма 13. Актуальныя праблемы гiстарычнай крытыкi крынiц
Сучасныя падыходы да вывучэння пiсьмовых крынiц. Новыя даследаваннi ў галiне спецыяльных гiстарычных дысцыплiн i праблемы храналогii, лакалiзацыi i атрыбуцыi гiстарычных крынiц. Праблемы iнтэрпрэтацыi гiстарычных крынiц. Дыскусii 1960-1990-х гг. па праблемах вызначэння верагоднасцi паўнаты i дакладнасцi iнфармацыi гiстарычных крынiц. 

Частка II.2. Прыкладныя праблемы

Тэма 14. Заканадаўчыя дакументы
Вызначэнне паняцця “заканадаўчы дакумент” у праве і ў гiстарычнай навуцы. Этапы развiцця заканадаўчых дакументаў (на прыкладзе рэгiёна, краiны). Кампаратыўнае вывучэнне дакументаў заканадаўства (крытэрыi параўнання). Методыка крынiцазнаўчага вывучэння дакументаў заканадаўства. Асноўныя публiкацыi дакументаў заканадаўства. 

Тэма 15. Актавыя матэрыялы
Акты як вiд гiстарычных крынiц. Умовы, што выклiкалi з’яўленне актаў. Этапы развiцця актавых матэрыялаў (на прыкладзе рэгiёна, краiны). Тыпы i вiды актавых крынiц. Актавы фармуляр. Метады вывучэння актаў. Працы А.С.Лаппо-Данiлеўскага, С.М.Валка, Л.В.Чарапнiна, С.Н.Каштанава i iнш. Акты як масавыя крынiцы. Дамовы як вiд юрыдычнага дакумента. Публiкацыi актавых матэрыялаў.

Тэма 16. Матэрыялы справаводства дзяржаўных устаноў
Этапы развiцця матэрыялаў справаводства (на прыкладзе рэгiёна, краiны). Тыпы i вiды матэрыялаў справаводства, iх эвалюцыя (на прыкладзе рэгiёна, краiны). Пратаколы, iх формы i значэнне для асвятлення дзейнасцi органаў улады, дзяржаўных устаноў, мясцовых органаў. Стэнаграфiчныя справаздачы i асаблiвасць iх вывучэння. Службовая перапiска, яе разнавiднасцi i значэнне як гiстарычнай крынiцы. Дыпламатычнае справаводства: дыпламатычная перапiска, пратаколы мiжнародных канферэнцый. Дзённiк пасла як вiд справаздачнасцi. 

Тэма 17. Праграмныя, статутныя i дырэктыўныя дакументы палiтычных
партый i грамадскiх арганiзацый як гiстарычная крынiца
Вiды дырэктыўных дакументаў палiтычных партый i рухаў. Праграмы i статуты. Рэзалюцыi, рашэннi з’ездаў, пастановы. Значэнне дырэктыўных дакументаў палiтычных партый i грамадскiх аб’яднанняў для вывучэння структур i функцыянавання грамадска-палiтычных арганiзацый. Асаблiвасцi вывучэння дакументаў КПСС; КПБ. Матэрыялы партыйнай перапiскi, звароты ў вышэйшыя структуры кiраўнiцтва i iх друкаваныя органы. Праграмныя i статутныя дакументы творчых саюзаў, спартыўных таварыстваў, грамадскiх арганiзацый па iнтарэсах. Публiкацыi матэрыялаў палiтычных партый i грамадскiх арганiзацый. Напрамкi i перспектывы iх вывучэння.

Тэма 18. Судова-следчая дакументацыя
Судова-следчая дакументацыя як вiд матэрыялаў справаводства. Этапы развiцця судова-следчай дакументацыi (на прыкладзе рэгiёна, краiны). Пратаколы следчых дзеянняў, распарадчых i судовых паседжанняў. Парадак iх складання, правiлы афармлення, склад i змест. Асаблiвасцi крынiцазнаўчага вывучэння. Матэрыялы палiтычных працэсаў 1930 — пачатку 1950-х гг., iх публiкацыi. Дакументы пазасудовых рэпрэсiй. Дакументы, звязаныя з рэабiлiтацыяй ахвяр рэпрэсiй. Абарончыя прамовы адвакатаў як гiстарычная крынiца.

Тэма 19. Статыстычныя крынiцы
Этапы развiцця статыстычных крынiц (на прыкладзе рэгiёна, краiны). Асноўныя кiрункi статыстыкi, iх агульная характарыстыка. Асноўныя вiды i формы ўлiку насельнiцтва. Катэгорыi i паняццi дэмаграфiчнай статыстыкi. Статыстыка прамысловасцi. Статыстыка сельскай гаспадаркi, асаблiвасцi яе вывучэння на розных этапах развiцця. Асноўныя публiкацыi статыстычных крынiц. 

Тэма 20. Этапы развiцця мастацкай лiтаратуры
Мастацкая лiтаратура як вiд гiстарычных крынiц. Чалавек у лiтаратуры Старажытнай Русi. Лiтаратура XVI-XVIII ст., яе асаблiвасцi. Асаблiвасцi адлюстравання прадметнага мiру, iндывiдуальнасцi, мiжасабовых адносiн, светаўспрымання ў мастацкiх творах розных эстэтычных напрамкаў XIX ст. Асаблiвасцi адлюстравання навейшага часу ў творах мастацкай лiтаратуры. Публiкацыi мастацкай лiтаратуры, iх вiды. Асаблiвасцi вывучэння твораў мастацкай лiтаратуры як гiстарычнай крынiцы. Улiк формы публiкацыi пры крынiцазнаўчым аналiзе мастацкай лiтаратуры.

Тэма 21. Летапiсы i хронiкi
Тэрмiналогiя летапiсання. Спiсы летапiсаў i iх сiстэматызацыi. Праблемы iнтэрпрэтацыi летапiсных тэкстаў. Этапы развiцця летапiсання (на прыкладзе рэгiёна, краiны). Гiсторыя вывучэння i выдання летапiсаў.

Тэма 22. Крынiцы асабiстага паходжання
Этапы развiцця мемуарнай лiтаратуры (на прыкладзе рэгiёна, краiны). Эвалюцыя жанраў мемуарнай лiтаратуры. Асноўныя вiды мемуарных твораў i асаблiвасцi iх вывучэння. Эпiсталярныя крынiцы. Пiсьмо i перапiска: суадносiны паняццяў. Вызначэнне эпiсталярнага комплекса. Публiкацыi крынiц асабiстага паходжання. Спецыфiка напiсання i публiкацыi мемуарна-публiцыстычных твораў палiтычных i дзяржаўных дзеячаў. Паказальнiкi крынiц асабiстага паходжання. Методыка вывучэння крынiц асабiстага паходжання. Збор, захаванне i выкарыстанне матэрыялаў асабiстага паходжання ў архiвах. Значэнне крынiц асабiстага паходжання ў сiстэме гiстарычных крынiц.

Частка ІІІ

МЕТАДЫ ГІСТАРЫЧНАГА ДАСЛЕДАВАННЯ

Тэма 23. Фiласофскiя, агульнанавуковыя i спецыяльныя
 метады гiстарычнага даследавання
Развiццё метадаў навуковага даследавання. Фiласофскiя метады. Агульнанавуковыя метады i iх суадносiны з фiласофскiмi. Метады эксперэментальнага i тэарэтычнага пазнання. Лагiчны i гiстарычны метады. Значэнне лагiчнага метада для раскрыцця руху аб’екта ў часе. Метады ўзыходжання ад канкрэтнага да абстрактнага i ад абстрактнага да канкрэтнага. Прыёмы абстрагавання (адцягненне, атаясамленне, iдэалiзацыя). Класiфiкацыя i тыпалагiзацыя. Мадэлiраванне. Сiстэмна-структурны i функцыянальны аналiзы. Штучны iнтэлект i экспертныя сiстэмы. Роля i месца агульнанавуковых метадаў у вывучэннi гiстарычнай рэальнасцi. 
Спецыяльна-гiстарычныя метады. Генезiс метадаў. Зацвярджэнне сацыяльна-псiхалагiчных i колькасных метадаў у гiстарычным даследаваннi. Iнфарматызацыя гiстарычнай навукi.

Тэма 24. Спецыяльныя гiстарычныя метады
Метад класавага аналiзу. Сутнасць класавага падыходу. Марксiсцкiя i iншыя трактоўкi паняцця “клас”, iх абмежаванасць. Iдэалiзацыя падыходу ў савецкай навуцы. Выкарыстанне метаду ў гiстарычных даследаваннях савецкiх i замежных вучоных.
Гiсторыка-генетычны метад. Праблема выяўлення прычынна-вынiковых сувязей i заканамернасцей развiцця. Накiраванасць метаду на аналiз яго дынамiчнай прыроды. Выкарыстанне метаду ў пазiтывiсцкай гiстарыяграфii. Недахопы метаду. Даследаванне “генезiса” сацыяльнай з’явы ў сучаснай гiстарычнай навуцы.
Гiсторыка-параўнальны метад. Аналогiя як лагiчная аснова гiсторыка-параўнальнага метаду. Умовы супастаўлення аб’ектаў. Кампаратыўны падыход. Параўнанне ў прасторы i часе. “Палiтыка” Арыстоцеля — першы прыклад выкарысання метаду. Гiсторыка-параўнальны метад у вывучэннi гiсторыi асобных народаў (ад Ф.Вальтэра да Л.М.Гумiлева). Параўнанне ў канцэпцыi О.Шпенглера i А.Тойнбi.
Гiсторыка-тыпалагiчны метад. Тыпалагiзацыя аб’ектаў i з’яў як класiфiкацыя. Межы выкарыстання метаду. Тыпы грамадскiх з’яў у пазiтывiсцкай гiстарыяграфii. Крытыка пазiтывiстаў неакантыянцамi. Адмова ад тыпiзацыi ў В.Дыльтэя (“метад разумення”). Метад “аднясення да культурных каштоўнасцяў“ Г.Рыкерта. Iдэальныя тыпы М.Вебера. “Канструяваны тып” Х.Бекера. Тыпалогiя ў прагматызме як спосаб арганiзацыi аб’екта даследавання. Выкарыстанне тыпалогii ў сучасных даследаваннях па гiсторыi.
Гiсторыка-сiстэмны метад. Сiстэмны падыход i сiстэмны аналiз у сучаснай навуцы. Аб’ект як цэласная сiстэма. Пабудова, структура i функцыi сiстэмы. Структурны i функцыянальны аналiз як прыемы ў сiтэмных даследаваннях. Тэндэнцыя да iдэальнага абстрагавання i фармалiзацыi вывучаемых гiстарычных з’яў. Структурная антрапалогiя К.Левi-Строса. Развiццё яго iдэi ў працах Р.Барта i Ж.Лакана. “Першаснасць i аб’ектыўнасць” структуры ў апiсаннi гiсторыi ў М.Фуко. Выкарыстанне сiстэмнага метаду ў этнiчнай канцэпцыi Л.М.Гумiлёва. Кагнiталогiя i фрэймы.
Метад дыяхроннага аналiзу ў гiсторыi. Адрозненне дыяхроннага i сiнхроннага метадаў. Варыянты структурна-дыяхроннага аналiзу. Вопыт выкарыстання дыяхронii ў гiстарычных даследаваннях. 
Рэтраспекцыйны метад. Прыёмы рэтраспекцыйнага пазнання. Умовы выкарыстання рэтраспекцыi. Ужыванне метаду.

Тэма 25. Сацыяльна-псiхалагiчны падыход у гiстарыяграфii
Неабходнасць даследавання псiхалагiчных матывацый гiстарычнага працэсу. Спробы стварэння псiхалагiчнай канцэпцыi асобы ў гiсторыi: гiстарычная псiхалогiя. Выкарыстанне паняцця “базiсная асоба”. Калектыўнае “неўсвядомленае” i архетыпы К.Г.Юнга. Псiхалагiчныя канцэпцыя З.Фрэйда i адкрыццё новых перспектыў у гiстрычных даследаваннях. Тэорыя З.Фрэйда аб ролi “неўсвядомленага”. Метады псiхааналiзу (аналiз свабодных асацыяцый, сноў, трансфера), кантэнт-аналiз, рэтраспекцыя, мадэлiраванне.

Тэма 26. Псiхагiсторыя
Узнiкненне псiхагiсторыi як новага напрамку ў гiстарыяграфii. Камбiнацыя гiстарычнага аналiзу i псiхадынамiчнай тэорыi З.Фрэйда. Псiхагенетычная тэорыя гiсторыi. Псiхакласы. “Крызiс iдэнтычнасцi” гiстарычнай асобы як вузлавы момант у яе самавызначэннi. Анталагiчная прастора псiхагiсторыка.
Асноўныя напрамкi псiхагiстарычных даследаванняў: даследаванне масавых працэсаў, псiхабiяграфii, гiсторыя дзяцiнства. Праблема контртрансфера. Крынiцы псiхагiстарычных даследаванняў. Месцы псiхагiсторыi ў гiстарычным пазнаннi. Псiхагiсторыя “новай хвалi”.
Сацыяльна-палiтычныя змены ў гiсторыi з пункту гледжання псiхагiсторыкаў. Перспектывы псiхагiсторыi.

Тэма 27. Колькасныя метады ў гiстарычным даследаваннi
Пашырэнне мiждысцыплiнарных падыходаў. Матэматызацыя гiстарычных даследаванняў i яе этапы. Класiфiкацыя колькасных метадаў. Укараненне метадаў у гiстарыяграфii (структураванне гiстарычнага матэрыялу, шматмерны статыстычны аналiз, кантэнт-аналiз, мадэлiраванне). Непрыманне колькасных метадаў прадстаўнiкамi суб’ектывiсцкай метадалогii. Выкарыстанне метадаў структуралiстамi.
Абмежаванасць колькасных метадаў. Спалучэнне якасных i колькасных метадаў як найбольш эфектыўны шлях гiстарычных даследаванняў. Тыпы задач, якiя вырашаюцца ў гiстарыяграфii з дапамогай колькасных метадаў. Кола з’яў i працэсаў, вывучэнне якiх эфектыўна толькi на аснове колькасных метадаў.
Перадумова сiстэматычнага выкарыстання гiсторыкамi колькасных метадаў з канца 50-х — пачатку 60-х гг. ХХ ст. Школа “новай сацыяльнай гiсторыi” i “новай палiтычнай гiсторыi” ў ЗША. Сацыяльная дыферэнцыяцыя i сацыяльная мабiльнасць як задача вывучэння. Аналiз класавых, этнiчных i расавых узаемаадносiн. “Новая гiсторыя горада”. Даследаванне гiсторыi заканадаўчых органаў i кiруючых элiт. 
Вывучэнне сацыяльна-палiтычных працэсаў у СССР i СНД. Пабудова аграрнай i прамысловай тыпалогii еўрапейскiх губерняў Расii XIX ст., выяўленне масавай свядомасцi сялян i iх палiтычных патрабаванняў у перыяд рэвалюцыi 1905-1907 гг., стварэнне мадэляў iндывiдуальнай свядомасцi палiтычнага дзеяча. Класiфiкацыя помнiкаў эпохi мезалiту (VIII — VII тыс. да н.э.) на тэрыторыi Беларусi i iнш.
Роля i значэнне выкарыстання колькасных метадаў у гiстарычным пазнаннi.

Тэма 28. Мадэлiраванне гiстарычных аб’ектаў i працэсаў
Тэорыя падабенства. Прадметнае i знакавае мадэлiраванне. Мадэльныя эксперыменты i iх вiды. Прыклады гiстарычных мадэляў.

Тэма 29. Гiстарычная iнфарматыка
Камп’ютэрызацыя сучаснай навукi. Пранiкненне камп’ютэрных тэхналогiй у гiстарычную навуку. Месца ЭВМ у гiстарычным даследаваннi. Магчымасцi асабiстых камп’ютэраў у працы гiсторыка.
Стварэнне баз i банкаў даных. Камп’ютэрны аналiз тэкставых крынiц. Крынiца-арыентаваная сiстэма кiравання базамi даных КЛIО. Выкарыстанне статыстычных метадаў. Матэматычнае мадэлiраванне ў гiстарыяграфii. Выкарыстанне мультымедыйных сiстэм. Роля камп’ютэра ў гiстарычнай адукацыi.
Перспектывы выкарыстання камп’ютэрных тэхналогiй у даследаваннях па гiсторыi. Праблемы стварэння сiстэм штучнага iнтэлекту (базы ведаў, экспертныя i экспертна-навучальныя сiстэмы, кагнiтыўныя камп’ютэрныя мадэлi разумення тэксту i iнш.).
Крынiцазнаўства, iнфарматыка i квантытатыўная гiсторыя як выснова гiстарычнай iнфарматыкi. Дыскусii па праблемах яе станаўлення. Умоўнасць тэрмiну “гiстарычная iнфарматыка”. Перспектывы распрацоўкi канцэпцыi. Суадносiны гiстарычнай iнфарматыкi з iншымi галiнамi навукi.

Тэма 30. Перспектыўныя метады гiстарычнага даследавання
Сiстэмны падыход. Метады семiотыкi. Мастацтвазнаўчы аналiз. Падыходы с пазiцыi штучнага iнтэлекта. Сiнэргетыка. 
Метады гiстарычнага пазнання i новыя напрамкi ў гiстарычнай навуцы. Метадалогiя “гендэрнай гiсторыi”, “вуснай гiсторыi”, “экалагiчнай гiсторыi” i iншых напрамкаў у сучаснай сусветнай гiстарычнай навуцы.

Частка IV

СПЕЦЫЯЛЬНЫЯ ГІСТАРЫЧНЫЯ НАВУКІ

Тэма 31. Палеаграфія
Прадмет і задачы палеаграфіі. Паходжанне кірыліцы і літарна-лічбавага складу кірыліцы. Класіфікацыя пісьма. Графічныя віды пісьма. Прыкметы пісьма. Пісьмо XI–першых дзвюх трацей XІV стст. Матэрыял для пісьма. Пергамін, пяро і іншы прылады для пісьма на пергаміне. Васкавыя таблічкі (цэры) і стылі-пісалы. Устаў. Пісьмо апошняй трэці XІV–першай паловы XVI стст. Матэрыял для пісьма. Паўустаў і скорапіс апошняй трэці XIV–першай паловы XVI стст. Пісьмо другой паловы XVI–XVII стст. Матэрыял і прылады для пісьма. Скорапіс.

Тэма 32. Гістарычная храналогія
Прадмет і задачы храналогіі. Адзінкі ліку часу. Юліянскі каляндар. Грыгарыянскі каляндар. Віды летазлічэння і пунктаў адліку. Датаванне па рухомых і нерухомых святах. Вызначэнне дат паводле астранамічных з’яў. Методыка працы з крыніцамі. Выкарыстанне храналогіі ў гістарычных даследаваннях.

ГІСТАРЫЯГРАФІЯ: АГУЛЬНАЯ

Барг М.А. Категории и методы исторической науки. М., 1984.
Блок М. Апология истории или ремесло историка. М., 1986.
Вайнштейн О.Л. Западно-европейская средневековая историография. М.- Л., 1964.
Вайнштейн О.Л. Очерки развития буржуазной философии и методологии истории в XIX-XX вв. Л., 1979.
Гуревич А.Я. Исторический синтез и школа “Анналов”. М., 1993.
Гуревич А.Я. Проблемы средневековой народной культуры. М., 1981.
Гуревич А.Я. Средневековый мир: культура безмолвствующего большинства. М., 1990.
Губман Б.А. Смысл истории. М., 1991.
Историки Рима. М., 1970.
Историки Греции. Геродот. Фукидид. Ксенофонт. М., 1976.
Историография истории Нового времени стран Европы и Америки. М., 1990.
Историография античной истории. М., 1980.
Историография и источниковедение истории стран Азии. Л., 1965.
Историография и источниковедение стран зарубежного Востока. Дальний Восток и Юго-Восточная Азия. М., 1967.
Историография и источниковедение стран Центральной и Юго-Восточной Европы. М., 1986.
Историография истории новой и новейшей истории стран Европы и Америки. М., 1977.
Историческая наука: вопросы методологии. М., 1986.
История исторической науки в СССР. Советский период. М., 1980.
Источниковедение истории Древнего Востока. М., 1984.
Кузнецов В.Г. Герменевтика и гуманитарное познанние. М., 1991.
Кузнецова Т.П., Миллер Т.А. Античная эпическая историография. М., 1984.
Методология истории. Мн., 1996.
Очерки истории исторической науки в СССР. Т.1-2. М., 1955, 1960.
Современная мировая историческая наука: Информ.-аналит. обзор (по материалам XVIII Международного конгресса историков, Монреаль - 1995). Мн., 1996.
Споры о главном: Дискуссии о настоящем и будущем исторической науки вокруг французской школы "Анналов". М., 1993.
Тронский И.М. История античной литературы. М., 1983.
Февр Л. Бои за историю. М., 1991.
Философия истории: диалог культур. М., 1982.
Философия истории. М., 1995.
Философия и методология истории. Сб. статей. М., 1977.
Философские проблемы исторической науки. М., 1969.
Хвостова К.В., Финн В.К. Гносеологические и логические проблемы исторической науки. М., 1995.
Шапиро А.Л. Историография с древнейших времен до 1917 года. М., 1993.

ГІСТАРЫЯГРАФІЯ: СПЕЦЫЯЛЬНАЯ

Аммиан Марцеллин. Римская история. СПб., 1996.
Ариес Ф. О человеке перед лицом смерти. М., 1992.
Бахтин М.М. Творчество Франсуа Рабле и народная культура Средневековья и Ренессанса. М., 1965.
Боброва Е.Ю. Основы исторической психологии. СПб., 1997.
Болховитинов Н.Н. Советская американистика на перепутье: старые догмы и новые подходы // Вопросы истории. 1991. № 7-8.
Бродель Ф. Материальная цивилизация, экономика и капитализм, XV-XVIII вв. Т. 1-3. М., 1986-1992.
Вопросы методологии и истории исторической науки. Вып.2. М., 1978.
Гадамер Х.-Г. Истина и метод. М.,1980.
Гальфрид Монмутский. История бриттов. М., 1984.
Геродот. История. М., 1993.
Григорий Турский. История франков. М., 1987.
Гуревич А.Я. “Новая историческая наука” во Франции: Достижения и трудности // История и историки. М., 1985. 
Гуревич А.Я. Категории средневековой культуры. М., 1984.
Вебер М. Избранные произведения. М., 1990.
Виндельбанд В. Философия культуры. М., 1994.
Гулыга А.В. Эстетика истории. М., 1977.
Дильтей В. Введение в науки о духе // Зарубежная эстетика и теория литературы XIX-XX вв. М., 1987.
Добреньков В.И. Неофрейдизм в поисках истины. М., 1974.
Жоффруа де Виллардуэн. Завоевание Константинополя. М., 1993.
Иосиф Флавий. Иудейская война. Мн., 1991.
Иосиф Флавий. Иудейские древности. Мн., 1994.
Историки об истории. Омск, 1989.
Кнабе Г.С. Корнелий Тацит. Время, жизнь, книги. М., 1981.
Кон И.С. Ребенок и общество. М., 1984.
Ксенофонт. Греческая история. Л., 1993.
Леви-Строс К. Структурная антропология. М., 1983.
Ле Гофф Ж. Цивилизация средневекового Запада. М., 1992.
Ливий Тит.История Рима от основания Города. Т.1-3. М., 1989, 1991, 1994.
Лосев А.Ф. Плутарх. Очерк жизни и творчества. В кн.: Плутарх. Сочинения. М., 1983.
Лотман Ю.М. Статьи по типологии культуры. Тарту, 1975.
Макьявелли Н. История Флоренции. М., 1987.
Могильницкий Б.Г. Между объективизмом и релятивизмом. Дискуссии в современной американской историографии // Новая и новейшая история. 1993. № 5.
Павленко Н.И. Историческая наука в прошлом и настоящем // История СССР. 1991. № 4.
Плутарх. Сравнительные жизнеописания. Т.1-3. М., 1961-1964. 
Прокопий Кессарийский. Война с персами. Война с вандалами. Тайная история. М., 1993.
Приселков М.Д. История русского летописания. Л., 1940.
Пселл М. Хронография. М., 1978.
Ранке Л. Об эпохах новой истории. М., 1898.
Ранке Л. Римские папы и их церковь и государство в XVI-XVII столетиях. В 2-х тт. Спб, 1869.
Риккерт Г. Наука о природе и наука о культуре. СПб, 1911.
Рыбаков Б.А. Древняя Русь. М., 1963.
Светоний. Жизнь двенадцати цезарей. М, 1993.
Семиотика культуры. Труды по знаковым системам. Вып. XII. Тарту, 1981.
Сыма Цянь. Исторические записки. М., 1986.
Татищев В.Н. Избранные произведения. Л., 1979.
Тацит К. Сочинения. Т.1-2. Л., 1969.
Теории, школы, концепции. М., 1975.
Тойнби А.Дж. Постижение истории. М., 1991.
Фукидид. История. Л., 1972, 1994.
Фуко М. Слова и вещи. Археология гуманитарных наук. М., 1977.
Хейзинга Й. Осень средневековья. Исследование форм жизненного уклада и форм мышления в XIV и XV веках во Франции и Нидерландах. М., 1988.
Цезарь Г.Ю. О Галльской войне. М., 1991.
Шкуратов В.А. Историческая психология. М., 1997.
Шпенглер О. Закат Европы. Новосибирск, 1993.
Ясперс К. Смысл и назначение истории. М., 1994.
Buczek Z. Z dziejów polskiej archiwistyki prywatnej // Studia historyczne ku czci Stanisława Kutrzeby. T.1. Kraków, 1938.
Rachuba A. Wielkie Księstwo Litewskie w systemie parlamentarnym Rzeczypospolitej w latach 1569-1763. Warszawa, 2002.
Zahorski A. Polska historiografia XVIII wieku po drugiej wojnie światowej // Kwartalnik Historyczny. 1987. №1.

ЛІТАРАТУРА ПА КРЫНІЦАЗНАЎСТВУ (да 1 часткі)

	Александров Ю.К. Справочная литература как исторический источник (на примере г. Москвы 1917-1963 гг.). Автореф. дисс... канд.ист.наук. М., 1985. 
	Беленький И.Л. Разработка проблем теоретического источниковедения в советской исторической науке (1960-1983 гг.). М., 1983.
	Белоконь С.Н. Литературоведческое источниковедение // Краткая литературная энциклопедия. Т.9. М., 1978. 
	Берков П.Н. Введение в технику литературоведческого исследования. Источниковедение. Библиография. Розыскания. Л., 1955.
	Бельчиков Н.Ф. Литературное источниковедение. М., 1983.
Валк С.Н. Советская археография. М.-Л., 1948.
Валк С.Н. Избранные труды по археографии: Научное наследие. СПб., 1991.	 
	Вопросы археографии в БССР. Материалы научной конференции архивных учреждений республики. Мн., 1980.
	Вопросы архивоведения и источниковедения в БССР. Мн., 1971.
	Гришунин А.Л. Источниковедение литературоведческое // Литературный энциклопедический словарь. М., 1987.
	Бунге М. Интуиция и наука. М., 1967.
	Гiстарычныя крынiцы i праблемы класiфiкацыi, вывучэння i выкладання. М-лы да мiжнарод. навук.-практ. канф., прысвеч. 120-годдзю з дня нараджэння У.I. Пiчэты. Мiнск, 23-24 красавiка 1998. Мн., 1998.
	Данилов В.П., Якубовская С.И. Источниковедение и изучение истории советского общества // Вопросы истории. № 5. 1961.
	Дулов А.В. Географическая среда и история России. Конец XV - середина XIX вв. М., 1983.
	Документальные памятники: выявление, учет, использование. Учебн. пособие для студ-в вузов, обуч-ся по спец. “История”. М., 1988.
	Добров Г.М. Наука и о науке. Введение в общее наукознание. Киев, 1966.
	Добрушкин Е.М. Основы археографии: Учебное пособие. М., 1992.
	Евграфов Е.М. Кинофотодокументы как исторический источник. М., 1973.
	Иванов Г.М. Исторический источник и историческое познание. Томск, 1973.
	Источниковедение ХХ столетия. М., 1993.
	Источниковедение истории советского общества: Указатель литературы. М., 1989.
	Источниковедение и компаративный метод в гуманитарном знании. Тезисы докладов и сообщений научной конференции. Москва, 29-31 января 1996 г.. М., 1996.
	Ковальский Н.П. Проблемы классификации письменных источников в современной историографии // Актуальные проблемы источниковедения и специальных исторических дисциплин: Тезисы докладов IV всес. конф. (Днепропетровск, 31 окт.- 2 ноября 1983 г.). М., 1983.
	Котков С.И. Лингвистическое источниковедение и история русского языка. М., 1980.
	Курносов А.А. К вопросу о природе видов источников // Источниковедение отечественной истории. 1976. М., 1977.
	Логода И.А. Вопросы источниковедения в советской исторической периодике 1920-х гг. // Мир источниковедения. М., 1994.
	Ланглуа Ш.В. Сеньобос Ш. Введение в изучение истории. М., 1899.
	Люблинская А.Д. Источники в смежных с историей науках (по материалам зарубежной медиевистики) // Проблемы источниковедения западноевропейского средневековья. Л., 1979
	Литвак Б.Г. Конкретное источниковедение истории советского общества // Вопросы истории. 1965. № 1.
	Медушевская О.М. О проблемах классификации исторических источников // Советские архивы. 1978. № 5.
	Медушевская О.М. История источниковедения в XIX-XX вв. М., 1988.
	Медушевская О.М. Источниковедение и гуманитарная культура // Отечественные архивы. 1992. № 4.
	Медушевская О.М., Румянцева М.Ф. Методология истории. Учебное пособие. М., 1997.
	Мир источниковедения: Сб. в честь Сигурда Оттовича Шмидта. М.-Пенза, 1994.
	Музееведение. Музеи исторического профиля. М., 1988.
	Муромцев Г.И. Источники права: Теоретические аспекты проблемы // Известия вузов правоведения. Л., 1992. № 2.
	Николаева А.Т. Теория и методика советского источниковедения. М., 1975.
	Общество и природа. Исторические этапы и формы взаимодействия. М., 1981.
	Поленина С.В., Сильченко Н.В. Научные основы типологии нормативно-правовых актов в СССР. М., 1987.
	Пушкарев Л.Н. Классификация русских письменных источников по отечественной истории. М., 1975.
	Рейсер С.А. Основы текстологии. М., 1978.
	Рудельсон К.И. Современные документные классификации. М., 1973.
Суслова Е.Н. Поиск архивных документов. Л., 1987.
	Тартаковский А.Г. Некоторые аспекты проблемы доказательности в источниковедении // История СССР, 1973. № 6.
	Теория и методы источниковедения и вспомогательных исторических дисциплин. М., 1985.
	Улащик Н.Н. Введение в изучение белорусско-литовского летописания. М., 1985.
	Улащик Н.Н. Очерки по археографии и источниковедению истории Белоруссии феодального периода. М., 1973.
	Фарсобин В.В. Источниковедение и его метод. Опыт анализа понятий и терминологии. М., 1983.
	Черепнин Л.В. К вопросу о методологии и методике источниковедения и вспомогательных исторических дисциплин // Источниковедение отечественной истории. Вып. 1. М., 1973. 
	Чубинидзе Э.Х. Вопросы классификации исторических источников на страницах журнала “Архивное дело” // Мир источниковедения. М., 1994.
	Шидер Т. Возможности и границы сравнительного метода в исторических науках // Философия и методология истории. Сб.ст. М., 1977.
	Шкуратов И.А. Историческая психология. М., 1997.
	Шмидт С.О. Археография. Архивоведение. Памятниковедение // Избранные труды. М., 1996.
	Шмидт С.О. Источниковедение в кругу других научных дисциплин и вопросы классификации источников: Постановка вопроса // Актуальные проблемы источниковедения и специальных исторических дисциплин. М., 1983.
	Шмидт С.О. О классификации исторических источников // Вспомогательные исторические дисциплины. Л., 1985. Вып.16.
	Шмидт С.О. Современные проблемы источниковедения // Источниковедение: Теоретические и методические проблемы. М., 1969.
	Шмидт С.О. Общество и природа: вопросы изучения исторических источников // Общественные науки. 1983. № 4.

ЛІТАРАТУРА ПА КРЫНІЦАЗНАЎСТВУ (да 2 часткі)

Актовое источниковедение: Сб.ст. М., 1979.
Актуальные проблемы изучения и издания письменных исторических источников. Всесоюзн. научн. сессия. г.Кутаиси. 18-20 окт. 1988 г.; Тез. докладов. Тбилиси, 1988.
Аннерс Э. История европейского права. М., 1994.
Антонович А.К. Белорусские тексты, писанные арабским письмом, их графико-орфографическая система. Вильнюс, 1958.
Архивоведческие и источниковедческие проблемы кинофотофоно-документов. М., 1990.
Бардах Ю. Литовские статуты – памятники права периода Возрождения // Культурные связи народов Восточной Европы в XVI в. М., 1976.
Беленький И.Л. Разработка проблем теоретического источниковедения в исторической науке (1969-1983). М., 1983
Белорусская ССР в международных отношениях. Междунар. договоры, конвенции и соглашения Белорус. ССР с иностр. государствами (1841-1859). Мн., 1960.
Бережков Н.Г. Литовская метрика как исторический источник. Ч.1. М.-Л., 1946. 
Богданов А.П. Филиграноведение вчера и сегодня // История и палеография. Сб. статей. Ч. 2. М., 1993. 
Борисенков Е.П., Пасецкий В.М. Экстремальные явления в русских летописях ХІ-XVII вв. Л., 1983.
Булыка А.М. і інш. Мова беларускай пісьменнасці XIV-XVIII стст. Мн., 1988.
Бушканец Е.Г. Мемуарные источники: Уч.пособие к спецкурсу. Казань, 1975.
Владимирский-Буданов М.Ф. Обзор истории русского права. 7-е изд. Пг.-Киев, 1915.
Воронкова С.В. Материалы особого совещания по обороне государства. Источниковедческое исследование. М., 1975.
Гiсторыя Беларусi савецкага перыяду ў перыядычным друку. Бiблiяграф. паказ. арт. газ. i часоп. Гродна, 1992.
Гарэцкі Г.І. Межы Заходняй Беларусі ў Польшчы (Нац. склад насельніцтва Зах. Беларусі). Мн., 1928.
Гарэцкі Г.І. Нацыянальныя асаблівасці насельніцтва БССР паводле перапісу 1926 г. Мн., 1929.
Гражданские движения в Белоруссии: Документальные материалы. М., 1991.
Гумилев Л.Н. Может ли произведение изящной словесности быть историческим источником // Русская литература. 1972. № 1.
Данилевский И.Н. Замысел и название Повести временных лет // Отечественная история. 1995. № 5.
Джаксон Т.Н. Исландские королевские саги как источник по истории Древней Руси и ее соседей Х-ХІІІ вв. // Древнейшие государства на территории СССР: Материалы и исследования. М., 1991.
Добиаш-Рождественская О.А. История письма в средние века: руководство к изучению латинской палеографии. М., 1987.
Документы о борьбе трудящихся Западной Белоруссии, Западной Украины и Бессарабии за социальное и национальное освобождение и о воссоединении с СССР // Советскме архивы. 1990. № 1.
Документы, объясняющие историю Западно-Русского края и его отношение к России и к Польше. СПб., 1865.
Древнерусская литература. Источниковедение. Л., 1984. 
Дыярыюш Князя Міхала Казімера Радзівіла Ваяводы Віленскага, Гетмана Вялікага В. К. Літ. // Спадчына. 1995. №2; 1995. №4; 1995. №5.
Ефременков Э.Л. Раскрытие авторства на основе анализа идейного содержания произведений // Вопросы текстологии. Вып. 2. М., 1960.
Жиромская В.Б. Всесоюзные переписи населения 1926, 1937, 1939 годов. История подготовки и проведения // История СССР. 1990. № 3.
Замысловский Е.Е. Герберштейн и его историко-географические известия о России. СПб., 1884.
Зимин А.А. О методике актового источниковедения в работах по истории местного управления России 1 пол. XVI в. // Вопросы архивоведения. 1962. № 1.
Иванов Г.М. Исторический источник и историческое познание. Томск, 1973.
Иванов Г.М., Коршунов А.М., Петров Ю.В. Методические проблемы исторического познания. М., 1981.
Исследования по истории Литовской метрики: Сб. науч. тр.: В 2 вып. / Редкол.: В.Т. Пашуто и др. Вып.1-2. М., 1989. 
История белорусской дооктябрьской литературы. Мн., 1977.
Источниковедение истории СССР / Под ред. И.Д. Ковальченко. М., 1981.
Кабанов В.В. Источниковедение истории советского общества. Курс лекций. М., 1997.
Кабузан В.М. О достоверности учета населения России (1858-1917) // Источниковедение отечественной истории, 1981. Сб. ст. М., 1982.
Капыскі З.Ю. Беларуска-літоўскія летапісы як помнікі гістарычнай думкі // Весці АН БССР. Серыя грамадскіх навук. 1986. № 4
Карабелова-Панова М. Художественная литература как источник исторической информации // Pamiętnic słowianski. T. 36/37. Wrocław, 1989. 
Каралеў Г.І. Польскія публікацыі царкоўна-гістарычных крыніц у ХІХ-ХХ ст. // Наш радавод. Кн.4. Частка 3. Гродна, 1992.
Каханоўскі Г.А. Археалогія і гістарычнае краязнаўства Беларусі ў XVI-XIX ст. Мн., 1984.
Ключевский В.О. Древнерусские жития святых как исторический источник. М., 1871.
Ключевский В.О. Курс лекций по источниковедению Лекция Х, ХІ // Ключевский В.О. Сочинения. Т. VI. М., 1959.
Ключевский В.О. Сказания иностранцев о Московском государстве. Пг., 1918.
Ковальский Н.П. Источники по истории Украины XVI - первой половины XVII в. в Литовской метрике и фондах приказов ЦГАДА: Учеб.пособие. Днепропетровск, 1979.
Козловский П.Г., Чепко В.В. Инвентари и хозяйственные документы магнатских владений Белоруссии XVI-XVIII вв. и инвентари помещичьих имений первой половины XIX в. как исторический источник // Ежегодник по аграрной истории Восточной Европы. 1962. Мн., 1964.
Копысский З.Ю. Источниковедение аграрной истории Белоруссии. Мн., 1978.
Коршунаў А.Ф. “Дыярыуш” Адама Каменскага Длужыка // Беларуская літаратура і літаратуразнаўства. Вып.2. Мн., 1974.
Коршунаў А.Ф. “Дыярыуш” Багуслава Казіміра Маскевіча // Беларуская літаратура і літаратуразнаўства. Вып. 3. Мн., 1975.
Коршунаў А.Ф. “Успаміны” Яна Цадроўскага // Беларуская літаратура і літаратуразнаўства. Вып. 5. Мн., 1977.
Коршунов А.Ф. Афанасий Филиппович. Жизнь и творчество. Мн., 1965. 
Лазутка С.А. Первый Литовский Статут – феодальный кодекс Великого княжества Литовского. Вильнюс, 1973.
Лазутка С., Гудавичюс Э. Первый литовский статут: Палеографический и текстологический анализ списков. Т.1. Ч. 1-2. Вильнюс, 1983-1985. 
Лаппо И.И. Литовский статут 1588 года. Т. 1-2. Kаунас, 1934-1938. 
Лезов С.В. Юридические понятия и язык права в современных зарубежных исследованиях: информационно-аналитический обзор. М., 1988. 
Лезов С. В. Язык закона. М., 1990.
Леонтьева Т.Е. Документальные материалы фонда князей Радзивиллов как исторический источник // Вопросы архивоведения и источниковедения в БССР. Мн., 1971. 
Лимонов Ю.А. “Записки о Московской войне” Р. Гейденштейна и русские летописи // Вспомогательные исторические дисциплины. Т. 7. Л., 1976.
Литвак Б.Г. Очерки источниковедения массовой документации: ІХ – начало ХХ вв. М., 1979.
Литвак Б.Г. Перепись 1897 г. о крестьянстве России (источниковедческий аспект) // История СССР. 1990. № 1
Литовская метрика: Тез докл. межресп. науч.конф., апр. 1988. Вильнюс, 1988.
Лихачев Д.С. Вопросы атрибуции произведений древнерусской литературы // Труды Отдела древнерусской литературы АН СССР. Институт литературы. Т. 17. М.-Л., 1961.
Лихачев Д.С. Русские летописи и их культурно-историческое значение. М.-Л., 1947. 
Лихачев Д.С. Человек в литературе Древней Руси. М.-Л., 1958. (Глава “От исторического имени литературного героя к вымышленному).
Лихачев Н.П. Палеографическое значение бумажных водяных знаков. Ч.1. СПб, 1899. 
Лурье Я.С. О происхождении Радзивилловской летописи // Вспомогательные исторические дисциплины. Л., 1987. Вып. XVIII. 
Лурье Я.С. Общерусские летописи XIV-XV вв. Л., 1976.
Мальдзіс А. Беларусь у люстэрку мемуарнай літаратуры XVIII ст. Мн., 1982.
Мальдзіс А. Таямніцы старажытных сховішчаў. Мн., 1974.
Мальдзіс А.І. На скрыжаванні славянскіх традыцый. Мн., 1980.
Мальцев А.Н. Баркулабовская летопись // Археографический ежегодник за 1960 г. М., 1961.
Маньков А.Г. Уложение 1649 года – кодекс феодального права России / Отв. ред. К.Н. Сербина. Л., 1980.
Мараш Я.Н. Аграрная гісторыя Беларусі ў святле крыніцазнаўчага аналізу // Весці АН БССР. Серыя грамадскіх навук. 1979. № 6.
Массовые источники по социально-экономической истории советского общества. М., 1979.
Медушевская О.М. Современное зарубежное источниковедение. М., 1983.
Медушевский А.Н. Кодификация права в России и странах Восточной Европы // Ссословно-представительные учреждения России XVIII–XX вв. М., 1993.
Михайловская Л.Л. Белоруссия и Литва конца XIV–первой трети XVI вв./ по материалам Хроники Бернарда Ваповского / Автореф. дис. на соиск. уч. степ. канд. ист. наук. М., 1981.
Михайловская Л.Л. Жизнь и творчество Мацея Стрыйковского // Вопросы истории (Межведомственный сборник). Мн., 1978. Вып.14.
Мыцык Ю.А. Украинские летописи XVII века: Учеб.пособие. Днепропетровск, 1978.
Мянжынскі В.С. Метрыка Вялікага княства Літоўскага як крыніца па гісторыі землеўладання Беларусі (першая палова XVI ст.) // Весці АН БССР. Серыя грамадскіх навук. 1987. № 2.
На хвалi дэмакратызацыi (Партыi, рухi i iншыя грамадскiя аб’яднаннi на Беларусi) // Дадатак да “Новых кнiг Беларусi”. 1992. № 6.
Носов Н.Е. “Новое” направление в актовом источниковедении // Проблемы источниковедения. Т. Х. М., 1962.
Описание документов и бумаг, хранящихся в Московском архиве Министерства юстиции. Кн. 21. М., 1915.
Осемнадцатый век. /Сост. П.Б. Бартенев. Кн. 2. М., 1868.
От Нестора до Фонвизина. Новые методы определения авторства. Под ред. Л.В. Милова. М., 1994. 
Пашуто В.Т. Немецкие хроники // Пашуто В.Т. Образование Литовского государства. М., 1959.
Первый Литовский Статут 1529 года: Материалы респ. науч. конф. / Редкол.: С. Лазутка (отв. ред.) и др. Вильнюс, 1982.
Переход на международные стандарты и рекомендации в статистике с/х // Вестник статистики. 1992. № 11. 
Пиотровский Р.Г. Анонимные произведения и их авторы (предисловие). Мн., 1988.
Пісьмовыя крыніцы па гісторыі Беларусі ІХ-ХІІІ стст. Метадычныя парады па курсе "Крыніцазнаўства гісторыі Беларусі для студэнтаў па спецыяльнасці 02.07. "Гісторыя". Гродна, 1993. 
Плошко Б.Г., Елисеева И.И. История статистики. Учебное пособие. М., 1990.
Подокшин С.А. Философия истории С. Стрыйковского // Наш радавод. Кн. 3 Ч. 1. Гродно, 1991.
Покровский Н.Н. Актовые источники по истории черносошного землевладения в России в XIV – начале XVI вв. Новосибирск, 1973.
Поляков Ю.А., Жиромская В.Б., Киселев И.Н. Полвека молчания (Всесоюзная перепись населения 1937 г.) // Социологические исследования. 1990. № 7.
Понятовский С. Мемуары. М., 1995.
Приселков М.Д. История русского летописания XI-XV вв. Л., 1940.
Пташицкий С.Л. Описание книг и актов Литовской метрики. СПб., 1887.
Пташицкий С.Л. Переписка литовского канцлера Льва Ивановича Сапеги // Журнал Министерства народного просвещения. 1893. Ч. 275.
Рогов А.И. Русско-польские культурные связи в эпоху Возрождения. Стрыйковский и его хроника. М., 1966.
Рогов А.И. Стрыйковский и русская историография первой половины XVIII в. // Источники и историография славянского средневековья. М., 1967.
Рыбаков Б.А. Петр Бориславич: Поиск автора "Слова о полку Игореве". М., 1991.
Сборник русского исторического общества. Т. 3, СПб., 1868.
Сборник русского исторического общества. Т. 15, СПб., 1875.
Сборник русского исторического общества. Т. 24, СПб., 1878.
Свердлов М.Б. Латинские источники по истории Древней Руси ІХ-ХІІ вв. Л., 1968.
Семилетняя война. Материалы о действиях русской армии и флота в 1756–1762гг. М., 1948 
Спадчына Скарыны. Зборнік матэрыялаў першых скарынаўскіх чытанняў (1986). Мн., 1989.
Старостина И.П. Судебник Казимира 1468 г. // Древнейшие государства на территории СССР. Материалы и исследования 1988-1989 гг. М., 1991.
Тартаковский А.Г. Русская мемуаристика XVIII–первой половины XIX вв. М., 1991.
Тихомиров М.Н. Исследование о "Русской правде": Происхождение текстов. М.-Л., 1941.
Тихомиров М.Н. Источниковедение истории СССР. В 2 т. Т. І. М., 1940.
Тихомиров М.Н. О частных актах в Древней Руси // Исторические записки. 1945. № 17.
Третий Литовский Статут 1588 г. Материалы республиканской научной конференции, посвященной 400-летию Третьего Статута. Вильнюс, 1989.
Улащик Н.Н. Введение в изучение белорусско-литовского летописания. М., 1985.
Улащик Н.Н. Инвентари помещичьих имений западной Белоруссии и Литвы 40-х годов XIX в. как исторический источник // Проблемы источниковедения. Вып.10. М., 1962.
Улащик Н.Н. Очерки по археографии и источниковедению истории Белоруссии феодального периода. М., 1973.
Фарсобин В.В. О предмете дипломатики и ее соотношение с источниковедением // Вопросы истории. 1978. № 1.
Чамярыцкі В.А. Беларуская літаратура на рубяжы эпох // Скарына і яго эпоха. Мн., 1990.
Чамярыцкі В.А. Беларускія летапісы як помнікі літаратуры. Мн., 1969.
Чамярыцкі В.А. Да пытання аб раннім летапісанні Беларусі (ХІІ-ХІІІ ст.) // Весці АН БССР. Серыя грамадскіх навук. Вып.3. Мн., 1965.
Чекунова А.Е. Русское мемуарное наследие второй половины XVII – XVIII вв. Опыт источниковедческого анализа. М., 1995.
Черняева А.И. Мемуарные издания в Фундаментальной библиотеке АН БССР // Книговедение в Белоруссии. Мн., 1977.
Шахматов А.А. "Повесть временных лет" и ее источники // Труды отделения древнерусской литературы. Т. IV. М.-Л., 1940. 
Шахматов А.А. Обозрение русских летописных сводов XIV-XVI вв. М.-Л., 1938.
Шахматов А.А. Разыскания о древнейших русских летописных сводах. СПб., 1908.
Шмидт С.О. Путь историка: Избранные труды по источниковедению и историографии. М., 1997.
Щапов Я.Н. Княжеские уставы и церковь в Древней Руси XI-XIV вв. М., 1972.
Юхо І. Крыніцы беларуска-літоўскага права. Мн., 1991.
Ючас М.А. Хроника Быховца // Летописи и хроники. 1973. М., 1974.

Публікацыі крыніц

"Великая хроника" о Польше, Руси и их соседях ХІ-ХІІІ вв. М., 1987.
Акты исторические, собранные и изданные Археографическою комиссиею. Т. 1-5. СПб., 1841-1842. 
Акты Литовской метрики. Т. 1-2. Варшава, 1896-1897.
Акты Литовско-Русского государства. Вып. 1. Т. 2. М., 1897-1899.
Акты, издаваемые Виленскою комиссиею для разбора древних актов. Т.1-39. Вильна, 1865-1915. 
Акты, относящиеся к истории Западной России, собранные и изданные Археографической комиссией. Т. 1-5. СПб., 1846-1853. 
Акты, относящиеся к истории Западной России. Т.1-4. СПб., 1846-1853.
Барбаро И., Кантарини А. Барбаро и Кантарини о России (Итальянские тексты и переводы): К истории итало-русских связей в XV в. Л., 1971.
Белоруссия в печати XVIII ст. Мн., 1985.
Белоруссия в эпоху феодализма. Сб. док. и м-ов. Т. 1-2. Мн., 1959, 1960. 
Белорусская ССР в международных отношениях (1944-1959). Мн., 1960.
Белорусская ССР в международных отношениях (1960-1980). Мн., 1983.
Белорусския в эпоху капитализма (1944-1959). Т.1. Мн., 1981. 
Борьба за Советскую власть в Белоруссии. 1918-1920. Сб. док. и м-ов. Т.1-2. Мн., 1968, 1971.
Борьба трудящихся Западной Белоруссии за социальное и национальное освобождение и воссоединение с БССР. Док. и м-лы. Т.1-2. Мн., 1962, 1972.
БССР. Канстытуцыя 1927. Мн., 1927.
Великая Октябрьская социалистическая революция в Белоруссии. Док. и м-лы. Мн., 1957.
Воспоминания и рассказы деятелей тайных обществ 1820-х гг. Т.1. М., 1931.
Восстание в Литве и Белоруссии 1863-64 гг. Док. и м.-лы. М., 1965.
Восстановление народного хозяйства БССР. Сб. док и м-ов. Мн., 1981.
Всенародное партизанское движение в Белоруссии в годы Великой Отечественной войны. Т.1-2. Мн., 1967, 1973, 1978. 
Гваньини А. Описание всей страны, подчиненной царю Московии // Чтения в Обществе истории и древностей российских. Кн. IV. М., 1897. 
Генрих Латвийский. Хроника Ливонии. М.-Л., 1938.
Герберштейн С. Записки о Московии. М., 1988.
Горбачевский Н. Каталог древним актовым книгам губерний Виленской, Гродненской, Минской и Ковенской. Вильно, 1872.
Дакументы па гісторыі Беларусі, якія зберагаюцца ў Цэнтральных архівах СССР. Мн., 1991.
Длугош Ян. Грюнвальдская битва. М.; Л., 1962.
Дневник Люблинского сейма 1569 г. СПб., 1869.
Документы, объясняющие историю Западно-русского края и его отношение к России и к Польше. СПб., 1865.
Житие блаженыя Еуфросинии, игумении Вседържителя Святаго Спаса во градъ в Полотскъ // Старажытная беларуская літаратура. Зборнік. Мн., 1990.
Житие и терпенье преподобного отца нашего Аврамья, просвътившагося в терпъеньи мнозе, новаго чудотворца в святыя града Смоленьска // Старажытная беларуская літаратура. Зборнік. Мн., 1991.
Законодательные акты Великого княжества Литовского XV-XVI вв. Л., 1936. 
Збор пастаноў і распараджэнняў Урада БССР (алф.-прадм. паказ.). Мн., 1979.
Инвентари магнатских владений Белоруссии XVII-XVIII вв. Владение Сморгонь. Мн., 1977.
Инвентари магнатских владений Белоруссии XVII-XVIII вв. Владение Тимковичи. Мн., 1982.
Индустриализация Белорусской ССР (1926-1941 гг.). Сб.док. и м-ов. Мн., 1985.
Историко-юридические материалы, извлеченные из актовых книг губерний Витебской и Могилевской, хранящихся в центральном архиве в Витебске. Вып. 1-32. Витебск, 1871-1906. 
Каталог сборников документов, изданных архивными учреждениями СССР. 1917-1960. М., 1961.
Книга Посольская Метрики Великого княжества Литовского. М., 1943.
Кніга жыцій і хаджэнняў: Пер. са старажытнарус., старабеларус. і польск. / Уклад., прадм. і каментарыі А. Мельнікава. Мн., 1994.
Кнорин В.Г. Избранные статьи и речи. Сост. Н.В. Кузнецов. Мн., 1990.
Корб И.Г. Дневник путешествия в Московию. СПб., 1906.
Коялович М. Дневник последнего похода Стефана Батория на Россию и дипломатическая переписка того времени. СПб., 1867.
Кречетников М.Н. Дневные записки // Чтения в Обществе Истории и древностей российских. 1863. Кн.4. Отд.2
Кузьмин А.Г. Русские летописи как источники по истории Древней Руси. Рязань, 1969.
Латиноязычные источники по истории Древней Руси и Германии (серед. XII-XIII в.). М.-Л., 1990.
Лісты Ф.С. Кміты-Чарнабыльскага // Помнікі старажытнай беларускай пісьменнасці. Мн., 1975.
Мазуров К.Т. Восстановление: О послевоенном восстановлении народного хозяйства Белоруссии // Неман. 1986. № 11.
Малиновский И. Сборник материалов, относящихся к истории панов-рады Великого княжества Литовского. Ч.1-2. Томск, 1901-1912.
Мейер А. Описание Кричевского графства в 1786 г. // Могилевская старина. 1901. Вып.2.
	Метрыка Вялкага княства Лтоўскага. Кнга 28 (15221552). Кнга запсаў 28 / Падрыхт. В. Мянжынск, У. Свяжынск. Мiнск, 2000.
	Метрыка Вялікага княства Літоўскага: Кніга 44: Кніга Запісаў 44 (1559-1566) / Падрыхт. А.І. Груша. Мн., 2001.
Михалон Литвин. О нравах татар, литовцев и московитян. / Перев. В.И.Матузовой. Отв. ред. А.Л. Хорошкевич. М., 1994.
Новгородская первая летопись младшего и старшего изводов. М.-Л., 1950.
Олеарий А. Путешествие // Чтения в Обществе истории и древностей российских. Кн. ІІІ-IV. М., 1873; Кн. І. М., 1874.
Памятники дипломатических отношений Московского государства с Польско-Литовским. Т.1-2. СПб.
Памятники литературы Древней Руси. ХІІ век. М., 1980.
Памятники литературы Древней Руси. ХІ-начало ХІІ века. М., 1978.
Памятники русского права / Под ред. и с предисл. С.В. Юшкова. Вып.1-8. М., 1952-1963. 
	Перапіс войска Вялікага княства Літоўскага 1528 г. Метрыка Вялікага княства Літоўскага. Кніга 523. Кніга Публічных спраў 1 / Падрыхт. А.І. Груша, М.А. Вайтовіч, М.Ф. Спірыдонаў. Мн., 2003.
Первый Литовский Статут. В 2-х томах. Т.І. Ч. 1-2. Вильнюс, 1983-1985.
Писцовая книга бывшего Пинского староства. Ч.1-2. Вильно, 1874.
Писцовая книга Гродненской экономии. Ч.1-2. Вильно, 1881-1882.
Писцовая книга Пинского и Клецкого княжеств в 1552-1555 гг. Вильно, 1883.
Письма и бумаги императора Петра Великого. Т.8. Вып.2. М., 1951.
Повесть временных лет // Памятники литературы Древней Руси. ХІ-начало ХІІ вв. М., 1978.
Полное собрание русских летописей. Т.17. Западнорусские летописи. СПб., 1907.
Полное собрание русских летописей. Т.25-30, 34. М.-Л., 1949-1978.
Полное собрание русских летописей. Т.32. Хроники: Литовская и Жемойтская, и Быховца. Летописи: Баркулабовская, Аверки и Панцырного. М., 1975.
Полное собрание русских летописей. Т.35. Летописи белорусско-литовские. М., 1980.
Полный хронологический сборник законоположений, касающихся евреев. СПб., 1874.
Полоцкие грамоты ХІІІ - начала XVI вв.: Тексты / Сост. А.Л. Хорошкевич. М., 1977-1985. Вып.1-5; Указатели. М., 1989.
Помнікі мемуарнай літаратуры Беларусі XVII ст. Мн., 1983.
Поссевино А. Исторические сочинения о России XVI в. М., 1983.
Правда истории: Память и боль (Сб.). Материалы о репрессиях. Мн., 1991.
Правда Русская / Подгот. к печати: В.П. Любимов и др.; Под ред. Б.Д. Грекова. Т. 1-3. М.-Л., 1940-1963. 
Прадмовы і пасляслоўі паслядоўнікаў Францыска Скарыны. Мн., 1990.
Публицистика белорусских народников. Мн., 1983.
Ревизия Кобринской экономии. 1563. Вильно, 1876.
Решения Главного Литовского трибунала. 1583-1655. Вильнюс, 1988.
Российское законодательство Х-ХХ веков: [Тексты и коммент.]: В 9 т. / Под общ.ред. О.И. Чистякова. Т. 1-9. М., 1984-1994. 
Русская историческая библиотека. Т.6, 7, 19. Памятники полемической литературы в Западной Руси. Кн. 1-3. СПб., 1882.
Русско-белорусские связи во второй половине XVII в. (1667-1686). Мн., 1972.
Русско-белорусские связи. Сборник документов. 1570-1667 гг. Мн., 1963.
Сборник законов Белорусской Советской Социалистической Республики (СЗ БССР), 1938. № 1.
Сборник законов Белорусской ССР. 1938-1967. Т.1-2. Мн., 1968-1969.
Сборник законов и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР. В 3-х т. Т.1-3. Мн., 1974-1976.
Сборник законов и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР. В 3-х т. Т.1-3. Мн., 1974-1976.
Сборник указов, постановлений, решений, распоряжений военного времени. 1944 г. Л., 1945.
Сборник указов, постановлений, решений, распоряжений военного времени. 1944 г. Л., 1945.
Скарына Ф. Творы. Мн., 1990.
Собрание постановлений и распоряжений правительства Белорусской Советской Социалистической Республики (СП БССР). 1938. № 1.
Собрание трактатов и конвенций, заключенных Россией с иностранными державами. Т.2 (1772-1808). СПб., 1875.
Сокольчик А.А. Дооктябрьская книга на русском языке о Белоруссии (1768-1917 гг.). Библиографический указатель. Мн., 1976.
Старажытная беларуская літаратура. Зборнік. Мн., 1990.
Статут Великого княжества Литовского 1529 г. Мн., 1960.
Статут Великого княжества Литовского 1566 г. // Временник императорского Московского общества древностей российских. М., 1855. Кн.23.
Статут Вялікага княства Літоўскага. 1588. Тэксты. Даведнік. Каментарыі. Мн., 1989. 
Статут Вялікага княства Літоўскага. 1588: Тэксты. Даведнік. Каментарыі. Мн., 1989. 
Творения святого отца нашего Кирилла, епископа Туровского. Киев, 1880.
Уния в документах: Сб. / Сост. В.А. Теплова, З.И. Зуева. Мн., 1997.
Хроника белорусского города Могилева. Собранное и писанное А. Трубницким, продолженное его сыном М. Трубницким. Пер.Н. Гортынский. М., 1887.
Хроника Быховца. М., 1966.
Центральный государственный исторический архив Белорусской ССР в г.Гродно: Путеводитель. Мн., 1956.
Центральный государственный исторический архив БССР в г.Минске: Путеводитель. Мн., 1974.
Черепнин Л.В. Русские феодальные архивы XIV-XV веков. Ч. 1-2. М.; Л., 1948-1951. 
Dyariusz życia Ignacego Łopacińskiego // Biblioteka Warszawska. 1855. T.III.
	Lietuvos Metrika (1427  1506). Knyga Nr. 5. Uraymų knyga 5 / Par. E. Banionis. Vilnius, 1993.
	Lietuvos Metrika (1522  1530). 4oji Teismų bylų knyga (XVI a. pabaigos kopija) / Spaudai par. S. Lazutka, I. Valikonytė ir kt. Vilnius, 1997.
	Lietuvos Metrika (1528 - 1547). 6-oji Teismų bylų knyga (XVI a. pabaigos kopija) / Spaudai par. S. Lazutka, I. Valikonytė ir kt. Vilnius, 1997.
	Lietuvos Metrika (1533  1535). 8oji Teismų bylų knyga (XVI a. pabaigos kopija) / Spaudai par. I. Valikonytė, S. Lazutka, N. Šlimienė ir kt. Vilnius, 1999.
	Lietuvos Metrika (1542 м.). 11oji Teismų bylų knyga (XVI a. pabaigos kopija) / Spaudai par. I. Valikonytė, S. Viskantaitė, I. Steponavičienė. Vilnius, 2001.
	Lietuvos Metrika. Knyga Nr. 1 (1380  1584). Uraymų knyga 1 / Par. А. Baliulis, R. Firkovičius. Vilnius, 1998.
	Lietuvos Metrika. Knyga Nr. 10 (1440  1523). Uraymų knyga 10 / Par. E. Banionis, А. Baliulis. Vilnius, 1997.
	Lietuvos Metrika. Knyga Nr. 11 (1518  1523). Įraų knyga 11 / Par. A. Dubonis. Vilnius, 1997.
	Lietuvos Metrika. Knyga Nr. 12 (1522  1529). Uraymų knyga 12 / Par. D. Antanavičius ir A. Baliulis. Vilnius, 2001.
	Lietuvos Metrika. Knyga Nr. 15 (1528  1538). Uraymų knyga 15 / Par. A. Dubonis. Vilnius, 2002.
	Lietuvos Metrika. Knyga Nr. 25 (1387  1546). Uraymų knyga 25 / Par. D. Antanavičius, A. Baliulis. Vilnius, 1998.
	Lietuvos Metrika. Knyga Nr. 3 (1440  1498). Uraymų knyga 3 / Par. L. Anužytė, A. Baliulis. Vilnius, 1998.
	Lietuvos Metrika. Knyga Nr. 51 (1566  1574). Uraymų knyga 51 / Par. A. Baliulis, R. Ragauskienė, A. Ragauskas. Vilnius, 2000.
	Lietuvos Metrika. Knyga Nr. 8 (1499  1514). Uraymų knyga 8 / Par. A. Baliulis, R. Firkovičius, D. Antanavičius. Vilnius, 1995.
Matuszewicz M. Diariusz zycia moego. T. 1-2. Warszawa, 1986. 
Pamiętnik Felicyana Junoszy Piaskowskiego podstolego podlaskiego, majora J. K. Mości, poczawszy od roku 1690. Lwów, 1865.
Pamiętnik Tadeusza Ogińskiego // Przegląd historyczny. 1914. Z. 1.
Poniatowski S.A. Pamiętniki. Warszawa, 1994.
Radziwiłł H.F. Diariusze i pisma róźne. Warszawа, 1998.
Sapiehowie. Materiały historyczno-genealogiczne i majątkowe. Wyd. Ożarowski, Gorczakow, T.III. Petersburg, 1984.
Skibiński M. Europa a Polska w dobie wojny o suksecje austriacką. Т. 2. Kraków, 1913.
Volumina legum. T.1-8. Petersburg, 1859-1860. 

ЛІТАРАТУРА  па метадалогіі

Барг М.А. Категории и методы исторической науки. М., 1984.
	Глинский Б.А. Философские и социальные проблемы информатики. М., 1990.
	Иванов Г.М., Коршунов А.М., Петров Ю.В. Методологические проблемы исторического познания. М., 1981.
            Жуков Е.М. Очерки методологии истории. М., 1980.
	Ковальченко И.Д. Методы исторического исследования. М., 1987.
	Лаппо-Данилевский А.С. Методология истории. Вып.2. Спб., 1913. 
Могильницкий Б.Г. Введение в методологию истории. М., 1989.
	Методология истории: Учебн. пособие для студентов вузов / А.Н. Нечухрин, В.Н. Сидорцов, О.М. Шутова и др. Мн., 1996.

Літаратура па спецыяльных гістарычных навуках

Бережков Н.Г. Хронология русского летописания // Проблемы источниковедения. 1958. Вып. 6
Голенченко Г.Я. «Календарь» Франциска Скорины // Из истории книги в Белоруссии. Мн., 1976.
Голенченко Г.Я. Астрономические сведения в изданиях Франциска Скорины // Книговедение. Вильнюс, 1979. № 7.
Груша А.І. Беларуская кірылічная палеаграфія. Мн., 2006.
Ермолаев И.П. Историческая хронология. Казань, 1980.
Каменцева Е.И. Хронология. М., 1967.
Карский Е.Ф. Белоруссы. Язык белорусского народа. Вып. 1: Исторический очерк звуков белорусского языка. М., 1955.
Карский Е.Ф. Славянская кирилловская палеография. М., 1979.
Климишин И.А. Календарь и хронология. 3-е изд. М., 1990.
Куль-Сяльверстава С.Я. Беларуская палеаграфія: Навучальны дапаможнік па аднайменнаму курсу для студэнтаў спецыяльнасці Г 05.01.10 – Гісторыя з дадатковай спецыяльнасцю культуралогія. Гродна, 1996.
Пронштейн А.П., Кияшко В.Я. Хронология. М., 1981.
Святский Д.О. Астрономические явления в русских летописях с научно-критической точки зрения. Петроград, 1915.
Селешников С.И. История календаря и хронология. 3- изд. М., 1977.
Симонов Р.А. О происхождении и историческом развитии цифровой системы, употреблявшейся в древнерусской кириллице // История и методология естественных наук. Вып. XI: Математика и механика. М., 1971.
Цыб С.В. Древнерусское времяисчисление в «Повести временных лет». Барнаул, 1995.
Черепнин Л.В. Русская палеография и другие вспомогательные дисциплины // Проблемы палеографии и кодикологии в СССР. М., 1974.
Черепнин Л.В. Русская палеография. М., 1956.
Черепнин Л.В. Русская хронология. М., 1944.
Щепкин В.Н. Русская палеография. 3-е доп. изд. М., 1999.