Отдел сохранения и использования археологического наследия

В составе Центра археологии Беларуси.

Отдел создан в 2005 г.
Адрес: Институт истории НАН Беларуси, 220072, Минск, ул. Академическая, 1, каб. 501.
Тел.: (+375 17) 378-90-93, 379-90-91. E-mail: arch_heritage@history.by

Заведующий отделом:
кандидат исторических наук
Костюкевич Анастасия Владимировна

В отделе работают:
н.с. Белицкая Анна Николаевна;
н.с. Ляшкевич Элона Александровна;
мл.н.с. Медведева Вероника Николаевна;

худ. I-ой кв. кат. Зинченко Татьяна Владимировна;
лаб. Лучшева Владислава Алексеевна;
лаб. Боравецкий Андрей Витальевич.


При отделе проходит обучение аспиранты:
Радовская Анастасия Александровна и Шелкович Артем Сергеевич

Сотрудники отдела обеспечивают учёт, систематизацию, сохранение и научную обработку археологического наследия страны. В структуру отдела входят «Научные археологические фонды», насчитывающие свыше 500000 археологических артефактов от Эпохи Палеолита до Нового времени:
• «Каменного и бронзового веков»;
• «Железного века»;
• «Средневековья и Нового времени»;
• «Древнего и средневекового Минска»;
• «Курганных древностей»;
• «Коллекций довоенного времени».

Кроме этого при фондах создаётся реставрационная мастерская.

На отдел возложена функция обеспечения деятельности
«Археологической научно-музейной экспозиции Института истории НАН Беларуси».

Основные направления научных исследований отдела:

  • • археологические исследования памятников каменного века, эпохи железа и средневековья;
  • • обработка, учет и хранение археологических материалов разных времен в научных фондах института;
  • • создание и подготовка к изданию научных каталогов, в том числе введение в научный оборот материалов исследований 20–30 гг. ХХ в.;
  • • информационно-образовательная деятельность на базе археологической научной музейной экспозиции института.

Общие темы исследовательской работы в 2016–2020 гг.:
• «Белорусские земли в Средневековье и раннее Новое время (XVI–XVIII вв.)»,
• «Научная систематизация и учет археологических коллекций, памятников, подготовка сводов источников и справочных изданий, иллюстративного материала».

Важнейшие результаты научных исследований отдела:

  • • на археологическом комплексе Бирули выявлены новые материалы, свидетельствующие о генетической связи населения банцеровской культуры с ранними кривичами, их роли в системе межевропейской торговли;
  • • рядом с поселением на р. Менка (могильник Озерцо) обнаружен погребальный инвентарь Х в., связанный с западными славянами (Великая Моравия);
  • • впервые проведены археологические раскопки балтских грунтовых могильников с кремацией XIII–XV вв. в Ошмянском (Маркиняты, Гольшаны) и Новогрудском (Зарой) районах, что позволило получить уникальную коллекцию погребального инвен таря средневековых балтов на западе Беларуси.

Важнейшие разработки отдела нашли отражение в ряде научных статей, а также в монографиях:

    Расонскі край: гісторыя, культура, людзі: да 100-годдзя з дня нараджэння П. М. Машэрава : зб. навук. арт. / Нац. акад. навук Беларусі, Ін-т гісторыі; навук. рэд. М. В. Клімаў. — Мінск : Беларуская навука, 2020. — 227 с. : іл. — (Беларусь праз прызму рэгіянальнай гісторыі).
    У зборніку разгледжаны пытанні, звязаныя з археалогіяй і гісторыяй г.п. Расоны і Расонскага краю ад старажытнасці да нашых дзён. Змешчаны апошнія вынікі археалагічных і этналагічных даследаванняў на тэрыторыі Расоншчыны. Асобна ў зборніку прадстаўлены тэма жыцця і дзейнасці П. М. Машэрава, а таксама падзеі Вялікай Айчыннай вайны. Разлічана на навукоўцаў, краязнаўцаў, настаўнікаў школ і працаўнікоў культуры. Выданне карысна ўсім тым, хто цікавіцца культурна-гістарычнай спадчынай нашай краіны і вывучае рэгіянальную гісторыю.
    Войтехович, А.В. Погребальный обряд населения Полоцкой земли в Х-ХII вв. / А. В. Войтехович; Нац. акад. наук Беларуси, Ин-т истории. — Минск: Беларуская навука, 2019. — 269 с.
    В монографии рассматриваются погребальные традиции населения Полоцкой земли в раннем средневековье. Основным источником исследования являются материалы археологических раскопок курганных могильников и первых храмов. Показаны различные аспекты обряда кремации и ингумации, затрагиваются вопросы соотношения языческого и христианского мировоззрения, классифицируется погребальный инвентарь. Особое внимание уделяется взаимосвязи форм погребального обряда с социально-политическими и идеологическими сдвигами, которые происходили на территории Полоцкой земли в Х—ХII вв. Рассчитана на археологов, историков, краеведов, музейных работников, учителей и всех тех, кто любит древнюю историю и интересуется материальной и духовной культурой наших предков.
    Клімаў, М. В. Археалагічны комплекс Лучна-1 у акрузе Полацка (ХІ—ХVІ стст.) / М. В. Клімаў. — Мінск: Беларуская навука, 2019. — 567 с.
    Манаграфія прысвечана вынікам даследаванняў помніка Лучна-1 у акрузе Полацка, які з XI па XVI ст. уключаў комплексы феадальных сядзіб (I, II, III) і грунтавых могільнікаў (I, II). Асобна адлюстраваны пытанні развіцця матэрыяльнай культуры, сацыяльных адносін феадальнага грамадства ХІ-ХVІ стст. Даследаванне дазваляе дапоўніць уяўленне аб гісторыі Полацка і яго акругі. Разлічана на прафесійных археолагаў, этнолагаў, гісторыкаў, выкладчыкаў ВНУ.
    Археалогія Беларусі : каталог архіўных навуковых матэрыялаў. У 3 ч. Ч. 3 (1923—2015). Сярэднявечны перыяд і Новы час / Нац. акад. навук Беларусі, Ін-т гісторыі; склад. і аўт. анат. В. У. Мядзведзева, К. А. Мядзведзеў. — Мінск : Беларуская навука, 2018. — 491 с.
    Дадзеная праца з’яўляецца трэцяй часткай раней выдадзеных кніг «Археалогія Беларусі : каталог архіўных навуковых матэрыялаў» (ч. I ахоплівае каменны і бронзавы вякі; ч. II — жалезны век і ранняе Сярэднявечча). У склад апошняй часткі каталога ўведзена інфармацыя з анатацыямі аб архіўных навуковых матэрыялах за перыяд з 1923 па 2015 г., што захоўваюцца ў Цэнтральным навуковым архіве НАН Бела- русі і ахопліваюць перыяды Сярэднявечча і Новага часу. Выданне прызначаецца для археолагаў, гісторыкаў, этнографаў, навукоўцаў-спецыялістаў сумежных абласцей гуманітарных навук, а таксама для выкладчыкаў, аспірантаў, магістрантаў, студэнтаў, краязнаўцаў, супрацоўнікаў музеяў і іншых даследчыкаў.
    19022012-2 Збор крыніц навуковых археалагічных фондаў. Выпуск 1. Археалагічныя калекцыі І.І.Арцёменкі (1956—1981 гг.) / А.А.Разлуцкая, І.М.Язэпенка, С.Д.Лысенка, С.С.Лысенка. Мн.: Беларуская навука, 2013. — 223 с.: іл.
    Першы выпуск прысвечаны выдатнаму ўкраінскаму археолагу I.I.Арцёменку, інтарэсы якога былі цесна связаны са старажытнай гісторыяй Беларусі. У асноўным калекцыі, што прадстаўлены ў каталожнай частцы выдання, здабыты даследчыкам падчас палявых экспедыцый на тэрыторыі Гомельскай і Магілёўскай абласцей нашай краіны, а таксама Смаленскай і Бранскай абласцей Расіі. Гэтыя калекцыі ў значнай ступені знайшлі адлюстраванне ў навуковых публікацыях, але ілюстрацыйна яны найбольш поўна прадстаўлены ў прапануемым чытачу выданні, якое разлічана на археолагаў, гісторыкаў, краязнаўцаў і тых, хто цікавіцца першабытнай гісторыяй Беларусі, Украіны і Расіі.