Аддзел навейшай гісторыі Беларусі

У складзе Цэнтра гісторыі Беларусі канца XVIII — XXI стагоддзяў
cтвораны 1 студзеня 2016 г.
Сваю гісторыю пачаў у лістападзе 2005 г. як аддзел навейшай гісторыі Рэспублікі Беларусь.
Адрас: Інстытут гісторыі НАН Беларусі, 220072, Мінск, вул. Акадэмічная, 1, пак. 115, 117.
Тэл.: (017) 379-16-10
E-mail: modernhistbel@mail.ru

Загадчык аддзела:
кандыдат гістарычных навук
Траццяк Сяргей Аляксандравіч

У аддзеле працуюць:
гал.н.с., д.г.н., прафесар Лыч Леанід Міхайлавіч;
вяд.н.с., к.г.н., дацэнт Мазец Валянцін Генрыхавіч;
вяд.н.с., к.г.н. Несцяровіч Мікалай Барысавіч;
ст.н.с., к.г.н. Капліеў Аляксей Аляксандравіч;
н.с. Бараноўскі Аляксандр Віктаравіч.

Па тэматыцы аддзела працуе:
вучоны сакратар Інстытута гісторыі НАН Беларусі,
кандыдат гістарычных навук, дацэнт Салаўянаў Андрэй Пятровіч

Асноўныя накірункі навуковых даследаванняў аддзела:

  • • вывучэнне нацыяльна-палітычных працэсаў, якія адбываліся на беларускіх землях ў 1917–1920 гг.;
  • • выяўленне асноўных тэндэнцый і заканамернасцей грамадска-палітычнага развіцця Беларускай ССР ў 1921–1991 гг.;
  • • адлюстраванне працэсу станаўлення органаў дзяржаўнай улады і кіравання незалежнай Рэспублікі Беларусі і асаблівасці грамадска-палітычных працэсаў у канцы ХХ – пачатку ХХІ ст.;
  • • выяўленне асаблівасцей сацыяльна-эканамічных пераўтварэнняў у Беларусі ў ХХ – пачатку ХХІ ст. і працэсаў фарміравання беларускай мадэлі сацыяльна-эканамічнага развіцця.

Агульная тэма даследчай працы ў 2016–2020 гг.:
«Беларусь у гістарычным працэсе: сацыяльна-эканамічныя трансфармацыі і грамадска-культурныя змены (1917–2015 гг.)»

Важнейшыя вынікі навуковых даследаванняў аддзела:

  • • выяўлены новыя крыніцы па гісторыі Беларусі навейшага часу, праведзена іх сістэматызацыя, атрыбутаванне, даследаванне і навуковая інтэрпрэтацыя;
  • • упершыню вызначана, што беларуская дзяржаўнасць, як непарыўнае цэлае ў гістарычным часе і прасторы існавала ў дзвюх формах – гістарычнай і нацыянальнай: Полацкая, Тураўская, Кіеўская Русь, Вялікае Княства Літоўскае, Рэч Паспалітая – гэта гістарычныя формы беларускай дзяржаўнасці, нацыянальная форма дзяржаўнасці – гэта форма, у якой закладзены нацыянальны змест тытульнага этнасу;
  • • вызначана, што класавыя, нацыянальныя, элітатворчыя працэсы, якія адбываліся ў пачатку ХХ ст., з’яўляліся складовай часткай працэсаў дзяржаваўтваральных;
  • • абгрунтавана, што рэалізацыя ідэі дзяржаўнасці у форме стварэння Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі Беларусь стала для беларусаў галоўнай лёсавызначальнай падзеяй усяго ХХ ст.

Важнейшыя распрацоўкі аддзела прадстаўлены калектыўнымі і індывідуальнымі манаграфіямі, зборнікамі артыкула:

Даніловіч, В. В. Моладзь у грамадска-палітычным, сацыяльна-эканамічным і культурным будаўніцтве Савецкай Беларусі (1921–1939 гг.) / В. В. Даніловіч; Нац. акад. навук Беларусі, Ін-т гісторыі. — Мінск : Беларуская навука, 2020. — 730 с.
Манаграфія прысвечана праблемам удзелу моладзі ў грамадска-палітычным, сацыяльна-эканамічным і культурным будаўніцтве Савецкай Беларусі 1921–1939 гг. Разлічана на шырокае кола чытачоў: прафесійных гісторыкаў, выкладчыкаў навучальных устаноў, студэнцкую і вучнёўскую моладзь, а таксама ўсіх, хто цікавіцца гісторыяй Беларусі.
30012014-1 Православие в Беларуси ХIХ-ХХ вв. : Материалы международной научной конференции, Республика Беларусь, г. Минск, 1 ноября 2019 г. / Белорусская Православная Церковь, Национальная академия наук Беларуси, Отделение гуманитарных наук и искусств НАН Беларуси, Институт истории НАН Беларуси, Минская духовная академия. — Минск : Издательство Минской духовной академии, 2020. — 318 с.

Сборник включает материалы научной конференции «Православие в Беларуси Х1Х-ХХ вв.» проходившей 1 ноября 2019 года в Минской духовной академии. Организаторами конференции выступили Белорусская Православная Церковь, Национальная академия наук Беларуси, Отделение гуманитарных наук и искусств НАН Беларуси, Институт истории НАН Беларуси, Минская духовная академия. Издание адресовано преподавателям, аспирантам, студентам, а также всем, интересующимся вопросами конфессиональной истории, богословия, литурги-ки и канонического права.

30012014-1 История белорусской государственности. В 5 т. Т. 5. Национальная государственность на переломе эпох (вторая половина XX — начало XXI в.) / А. А. Коваленя [и др.] ; отв. ред. тома Н. В. Смехович; Национальная академия наук Беларуси, Институт истории. — Минск : Беларуская навука, 2020. — 759 с. : ил.

В пятом томе «Истории белорусской государственности» раскрыты важнейшие тенденции и закономерности развития национальной государственности в 1954–2019 гг. Показаны наиболее значимые преобразования, осуществлённые в области государственного строительства и жизнеустройства белорусского общества в эти годы. Комплексно и системно освещено продвижение белорусского народа и его политической элиты к суверенитету в годы перестройки, раскрываются конституционно-правовые и институциональные основы укрепления национальной государственности независимой Республики Беларусь. Коллективная монография рассчитана на широкий круг читателей: профессиональных историков, преподавателей высших учебных заведений и средних школ, студенческую и учащуюся молодежь, рекомендуется для использования в научно-исследовательской работе и учебном процессе.

30012014-1 Жизнь и деятельность академика Е. Ф. Карского: сб. док. и материалов. В 2 ч. Ч. 1. Проблемы истории и культуры Беларуси в документальном наследии Е. Ф. Карского. Материалы семьи / сост. части А. В. Унучек [и др.]; отв. ред. Л. Д. Бондарь [и др.] ; Нац. акад. наук Беларуси, Ин-т истории, Санкт-Петерб. ф-л Арх. Рос. акад. наук. — Минск : Беларуская навука, 2020. — 442 л.

В сборник включены документы и материалы, освещающие проблемы истории и культуры Беларуси в документальном наследии выдающегося белорусоведа академика Е. Ф. Карского (1860–1931). Основу сборника составляют документы и материалы из Санкт-Петербургского филиала Архива Российской академии наук. Представлены также документы и материалы из Национального исторического архива Беларуси, Национального архива Беларуси, Белорусского государственного архива-музея литературы и искусства. Большинство документов впервые вводятся в научный оборот и отражают сложный процесс становления белорусоведения как науки, формирования представлений о пределах распространения белорусского языка, границах Беларуси и других важных аспектах национального вопроса. Для всех, кто интересуется историей и культурой Беларуси.

30012014-1 Беларуская Народная Рэспубліка ў гісторыі беларускай нацыянальнай дзяржаўнасці: зб. арт. / уклад. С. А. Траццяк; рэдкал.: А. А. Каваленя [і інш.]. — Мінск: Беларуская навука, 2020. — 222 с.

У артыкулах зборніка аналізуюцца розныя аспекты палітычных падзей 1917–1925 гг. і абвяшчэння незалежнасці Беларускай Народнай Рэспублікі, якое аказала значны ўплыў на ход і характар працэсу станаўлення нацыянальнай беларускай дзяржаўнасці ў XX ст. Большая частка матэрыялаў уводзіцца ў навуковы ўжытак упершыню. Выданне разлічана на даследчыкаў, выкладчыкаў, студэнтаў і ўсіх, хто цікавіцца гісторыяй Беларусі.

Октябрьская революция в исторических судьбах белорусской государственности: сборник статей / редкол.: А. А. Коваленя [и др.]. — Минск: Беларуская навука, 2020. — 309 с.
В статьях сборника проанализированы различные аспекты Октябрьской революции 1917 г. — поворотного события, в наибольшей степени определившего ход всемирной истории XX в. и оказавшего огромное влияние на процесс становления национальной белорусской государственности. Большая часть материалов, составивших основу представленных в сборнике статей, вводится в научный оборот впервые. Издание рассчитано на историков-исследователей, преподавателей, студентов и всех, кто интересуется историей Беларуси.
Акадэмік М. П. Касцюк / Нац. акад. навук Беларусі, Ін-т гісторыі; уклад.: В. Г. Мазец, С. А. Траццяк, А. А. Капліеў. — Мінск: Беларуская навука, 2020. — 135 с. : іл. — (Людзі беларускай навукі).
У выданні адлюстраваны асноўныя вынікі навуковай, навукова-арганізацыйнай, педагагічнай, грамадскай дзейнасці акадэміка НАН Беларусі, акадэміка Цэнтральнай Еўрапейскай Акадэміі навукі і мастацтва, лаўрэата прэміі імя акадэміка В. А. Капцюга Сібірскага аддзялення Расійскай акадэміі навук і Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі, доктара гістарычных навук, прафесара Міхаіла Паўлавіча Касцюка (1940–2019). Выданне падрыхтавана да 80-годдзя з дня нараджэння вучонага. Разлічана на навуковую грамадскасць і ўсіх, хто цікавіцца гісторыяй беларускай навукі.
Беларуская Народная Рэспубліка — крок да незалежнасці: да 100-годдзя абвяшчэння: гістарычны нарыс / А. А. Каваленя [і інш.] ; Нацыянальная акадэмія навук Беларусі, Інстытут гісторыі. — Мінск: Беларуская навука, 2018. — 157 с.
Выданне адлюстроўвае складаны і супярэчлівы працэс афармлення беларускай нацыянальнай дзяржаўнасці. Кніга разлічана на шырокае кола чытачоў: прафесійных гісторыкаў, настаўнікаў і выкладчыкаў, навучэнцаў і студэнтаў.
Смяховіч, М.У. Сельская гаспадарка Беларусі ў 1943–1991 гадах: этапы развіцця, дасягненні, вопыт / М.У.Смяховіч ; Нац. акад. навук Беларусі, Ін-т гісторыі. – Мінск : Беларуская навука, 2017. – 439 с.
У манаграфіі ўпершыню ў беларускай гістарыяграфіі ўсебакова вывучана і даследавана дзейнасць партыйна-дзяржаўнага кіраўніцтва СССР і БССР па рэалізацыі асноўных мэт аграрнай палітыкі савецкай дзяржавы з восені 1943 г. па 1991 г.; разгледжаны этапы і ўласцівасці развіцця матэрыяльна-тэхнічнай базы сельскай гаспадаркі; высветленаэфектыўнасць выкарыстання вытворчых фондаў і машынна-трактарнай тэхнікі; вызначаны роля і месца адміністрацыйна-ўпраўленчага персаналу кіруючых структур у арганізацыі аграрнай вытворчасці; ахарактарызавана становішча ў галіне арганізацыі і аплаты працы калгаснага сялянства; ахарактарызавана становішча ў галіне арганізацыі і аплаты працы калгаснага сялянства; адлюстраваны спецыфіка, асаблівасці і вынікі рэфармавання аграрнай вытворчасці ў 1986-1991 гг. Разлічана на шырокае кола чытачоў, зацікаўленых у прадметным авалоданні айчыннай гісторыяй. Рэкамендавана для выкарыстання ў навукова-даследчай працы і вучэбным працэсе.
05032014-1 Третьяк, С. А. Трудный путь к Победе / С. А. Третьяк. – Минск : Беларуская навука, 2015. – 287 с. : ил.
В популярной форме раскрыта история Белорусской стратегической наступательной операции 1944 г., военных кампаний советских и союзнических войск в Европе и на Дальнем Востоке в 1945 г., приведших к сокрушению нацистской Германии и милитаристской Японии и победному завершению Великой Отечественной и Второй мировой войн. Книга рассчитана на широкий круг читателей.
05032014-1 Третьяк, С.А. Операция «Одер»: падение Берлина / С.А. Третьяк ; ГНУ «Ин-т истории Национальной академии наук Беларуси» ; ГУО «Мин. обл. ин-т развития образования». – Минск : Мин. обл. ИРО, 2015. – 52 с.
В книге в популярной форме рассказывается о Берлинской стратегической наступательной операции 1945 года, приведшей к сокрушению нацистской Германии и победному завершению Великой Отечественной войны. Подробным образом рассмотрены военные планы и боевые действия советских, германских и англо-американских войск на берлинском направлении весной 1945 года. Книга будет интересна старшим школьникам и всем, кто интересуется историей.
19022012-2 Крывашэй Д.А. Дзяржаўная культурная палітыка ў Беларусі (1991–2010 гг.) / Д.А. Крывашэй. – Мінск: Беларуская навука, 2014. – 521 с.
У даследаванні разгледжаны асноўныя прынцыпы рэалізацыі культурнай палітыкі ў Рэспубліцы Беларусь за дваццацігадовы перыяд (1991 – 2010 гг.). Аўтар спыняецца на асноўных праблемах, якія ўзнікалі пры ўзаемадзеянні дзяржаўнай палітыкі і культуры, аналізуе сацыяльна-эканамічныя фактары, якія аказвалі ўплыў на фарміраванне культурнай палітыкі. Абагульнена практыка дзяржавы па падтрымцы культуры і мастацтва, захаванні культурнай спадчыны, развіцці індустрый культуры і культурнага супрацоўніцтва, рэалізацыі культурных правоў жыхароў. Кніга будзе цікава як спецыялістам па кіраваннім ў сацыяльна-гуманітарнай сферы, так і навукоўцам, студэнтам, усім, хто цікавіцца гісторыяй і культурай Беларусі.
19022012-2 Христианство в Беларуси: история и современность: сб. науч. статей / редкол.: А.А. Коваленя [и др.]. – Минск: Беларуская навука, 2014. – 494 с.
В научных статьях сборника анализируются малоизвестные страницы истории религии и конфессий в Беларуси и зарубежных странах со Средневековья до наших дней. Уделено внимание межконфессиональным и государственно-конфессиональным отношениям. Большая часть материалов вводится в научный оборот впервые. Издание рассчитано на историков-исследователей, преподавателей, студентов и всех, кто интересуется конфессиональной историей Беларуси.
19022012-2 Крещение Руси в судьбах народов Беларуси, России и Украины: выбор цивилизационного пути: материалы Международной научной конференции, Минск, 6–7 июня 2013 г. /редкол.: В.Г. Гусаков [и др.]. — Минск: Издательство Белорусского Экзархата, 2013. — 315 с., [16] л. ил.
В сборник вошли материалы Международной научной конференции «Крещение Руси в судьбах народов Беларуси, России и Украины: выбор цивилизационного пути», которая состоялась в Минске 6 — 7 июня 2013 г. и была посвящена 1025-летию Крещения Руси. В представленных докладах нашли отражение генезис и развитие Православия на восточнославянских землях. Многие статьи раскрывают богатый опыт духовно-культурной жизни славянских народов в конце ХХ — начале ХХI столетия, взаимоотношений государства и Церкви, показывают важную роль христианских ценностей в жизни общества.